Ҫӗнӗ Халал: Марк
Author: Библи куҫарӑвӗн институчӗ
Date: 2020-06-08T15:16:32.635354+00:00

Ҫӗнӗ Халал

Ҫӗнӗ Халал

1. Ум Сӑмах

1. Марк

1. Ҫӗнӗ Халалри Сӑмахсене Ӑнлантарни

2. Географи Карттисемпе…

3. Ҫӗнӗ Килӗшӳри…

Ум Сӑмах

Ум сӑмах

Ум сӑмах

Сирӗн алӑра – Ҫӗнӗ Халалӑн чӑвашла ҫӗнӗ куҫарӑвӗ. Паянхи кунчченех чи нумай ҫын вулакан Кӗнекесен Кӗнеки – Библи – Ҫӗнӗ Халалпа Авалхи Халал пайсенчен тӑрать.

Ҫӗнӗ Халал ҫинчен

Ҫӗнӗ Халала 27 кӗнеке кӗрет. Вӑл историллӗ текен пайпа – тӑватӑ кӗнекерен тӑракан Евангелипе – пуҫланать. Грекларан куҫарсан «Евангелие» тени «Ырӑ Хыпар» тени пулать. Шӑпах ҫапла ят панӑ та Хӑйӗн вӗрентӗвне Турӑ Суйласа илнӗ Иисус Христос. Вӑл этемлӗхе ҫылӑхпа вилӗм тыткӑнӗнчен хӑтарнӑ. Ырӑ Хыпарта Унӑн ҫӗр ҫинчи пурӑнӑҫӗ ҫинчен каласа панӑ, – Ҫурални тата Турӑшӑн ӗҫлесе тӑни ҫинчен, Унӑн вӗрентӗвӗпе Вӑл тунӑ хӑватсем ҫинчен, Унӑн вилӗмӗпе Вӑл чӗрӗлсе тӑни ҫинчен. Тӑватӑ Евангели те ҫак ӗҫ-пуҫсене тӗрлӗ енчен ҫутатса параҫҫӗ, Христос вӗрентӗвӗн тӗшшине лайӑхрах ӑнланса илме пулӑшаҫҫӗ. Ырӑ Хыпарӑн авторӗсем Матфей, Марк, Лука тата Иоанн ҫак ӗҫ-пуҫсене куҫӑн куракансем пулнӑ, Матфейпа Иоанн Христосӑн вун икӗ вӗренекенӗ шутне кӗнӗ; Лукапа Марк вара апостол тивӗҫӗсене каярахпа туса пыма пуҫланӑ. Иисус Христос ҫинчен мӗн-мӗн паллӑ пулнине туллин те хронологи йӗркипе ҫырса парса евангелистсем Унӑн вӗрентӗвне истори тӗлӗшӗнчен ҫирӗп сӑлтавланӑ.

Иисус Христос ҫинчен калакан Ырӑ Хыпар мӗнле сарӑлни пирки Ҫӗнӗ Халалӑн тепӗр кӗнеки – Апостолсен Ӗҫӗ-хӗлӗ – каласа парать. Тӗрӗссипе, вӑл тӑватӑ Евангелин малалли пайӗ пулса тӑрать. Ку кӗнеке Христос тӳпене ҫӗкленнипе пуҫланать те Аллӑмӗш кун уявӗнче апостолсем ҫине Святой Сывлӑш анни Христос Чиркӗвне никӗслес ӗҫре юлашки чул хунипе пӗр пулни ҫинчен каласа парать. Кунтах эпир тӗрлӗ хуласемпе ҫӗр-шывсенче Христоса ӗненессин вӑрлӑхне акакан апостолсен ӗҫӗ-хӗлӗпе паттӑрлӑхӗ ҫинчен вуласа пӗлетпӗр. Христианлӑхӑн малтанхи ҫулӗсенче пулса иртнӗ ӗҫсене сӑнласа панӑран ку кӗнеке уйрӑммӑнах истори тӗлӗшӗнчен паха. Апостолсен Ӗҫӗ-хӗлӗ кӗнеке авторӗ – Лука евангелист.

Ҫӗнӗ Халала апостолсен ҫырӑвӗсем те кӗреҫҫӗ, пурӗ 21 ҫыру, вӗсенчен ытларахӑшне (14) Павел апостол ҫырнӑ. «Мӗн пур ӗненекенсем патне янисем» текен тепӗр ҫиччӗшне тӗрлӗ апостолсем ҫырнӑ: иккӗшне – Петр апостол, виҫҫӗшне – Иоанн апостол, Иаков апостолпа Иуда апостол пӗрер ҫырнӑ. Кашни ҫырӑвӗнчех ӑна кам патне ҫырнине кӑтартнӑ, ҫырусене христиансен ушкӑнӗсене е уйрӑм ҫын патне янӑ. Ҫырусенче христианлӑх ӗненӗвӗпе пурӑнӑҫӗн тӗрлӗ ыйтӑвӗсене хускатнӑ – кунта турсӑмахлӑх ыйтӑвӗсем те, кулленхи пурӑнӑҫ ыйтӑвӗсем те пур – вӗсенче усӑллӑ канашсемпе ӳкӗтсем те тӑтӑшах тӗл пулаҫҫӗ. Вӑл вӑхӑтри ӗненекенсене, христианлӑх пурӑнӑҫӗн опычӗ питӗ сахал пулнӑ пирки, апостолсен ӑслӑ сӑмахӗ питех те кирлӗ пулнӑ. Унтанпа икӗ пин ҫула яхӑн иртнӗ пулин те, паянхи кун та Ҫырусенче каланисем кивелмен, вӗсем хальхи саманара пурӑнакансене те нумай вӗрентме пултараҫҫӗ.

Ҫӗнӗ Халалӑн юлашки кӗнеки – Турӑ сӑваплӑ Иоанн Турсӑмахҫӑна малашнехине уҫса пани (грекла «Апокалипсис») – пророкла кӗнеке. Ӑна вулама ансат мар, ку кӗнекере сӑнарсем йышлӑ, вӗсем урлӑ этемлӗх историйӗнчи Турӑ пуррин вӑрттӑнлӑхне уҫса панӑ; тӗнчене Турӑ суд тӑвасси ҫинчен, юлашки кунсенче Христос Чиркӗвӗн шӑпи епле пуласси ҫинчен каласа панӑ. Апокалипсис кӗнекен авторӗ – Иоанн Турсӑмахҫӑ апостол, вӑлах Евангелисенчен пӗрин тата апостолсен виҫӗ Ҫырӑвӗн авторӗ. I ӗмӗр вӗҫӗнче, христиансене пусмӑрланӑ тапхӑрта, Иоана ытти хӑш-пӗр ӗненекенсемпе пӗрле Патмос утравӗ ҫине яраҫҫӗ. Ҫавӑнта ӑна Турӑ, курӑну кӑтартса, малашне мӗн пулассине уҫса панӑ: Христос Чиркӗвӗ, вӑхӑтлӑха ҫӗмӗрсе тӑкнӑ пулин те, Турӑ пулӑшнипе тата Путек Юнӗпе тӗттӗмлӗх вӑйӗсене ҫӗнтермелле, вара ҫак тӗнчене «ҫӗнӗ тӳпепе ҫӗнӗ ҫӗр» текен лайӑхрах та ӗмӗрлӗх тӗнче ылмаштармалла. Хӑйне мӗн курӑннине Иоанн йӑлтах ҫырса хунӑ, тем тери йывӑр саманара та ӗненекенсем «Апокалипсиса» вуласа тӗреклӗх илеҫҫӗ.

Ҫӗнӗ Халала куҫарнӑ чухне усӑ курнӑ оригинал-текст ҫинчен

Ҫӗнӗ Халала авалхи грек чӗлхипе ҫырнӑ, ӑна алӑ вӗҫҫӗн нумай-нумай хутчен ҫыра-ҫыра илнӗ. Ҫак сӑлтава пула грекла ҫырнӑ Ҫӗнӗ Халалӑн тӗрлӗрен ал ҫырӑвӗсем пӗр-пӗринчен уйӑрӑлса тӑраҫҫӗ. Ҫапах та уйрӑмлӑхсенчен чылайӑшӗ тӗп шухӑша улӑштармаҫҫӗ, авалхи ытти ал ҫырусемпе танлаштарсан, Ҫӗнӗ Халал тексчӗсем пӗр-пӗринчен ытлах уйӑрӑлса тӑмаҫҫӗ.

Чӑвашла куҫарӑвӑн тексчӗ вырӑсла Синод куҫарӑвӗн тексчӗ ҫинче никӗсленет. Ҫӗнӗ Халалӑн чи авалхи ал ҫырӑвӗсем хӑш-пӗр тӗлте Синод куҫарӑвӗнчен урӑхларах. Кунашкал чухне вулакансем текстсем хушшинчи уйрӑмлӑхсене сноскӑра тупма пултараҫҫӗ.

Вулакана пулӑшма ҫак кӑларӑмра хушса панисем

Ҫӗнӗ Халал куҫарӑвӗнче вулакана пулӑшма сыпӑксене пӗчӗкрех пайсем ҫине уйӑрнӑ, вӗсене ят панӑ. Ҫак ятсем айӗнче, скобкӑра, ытти Евангелисенче тӗл пулакан пӗрешкелтерех вырӑнсене кӑтартнӑ. Унсӑр пуҫне, сноскӑсенче хӑш-пӗр йывӑртарах сӑмахсене ӑнлантарса панӑ.

Кӗнеке вӗҫӗнче Ҫӗнӗ Халал куҫарӑвӗнче тӗл пулакан, ӑнлантарма тивӗҫлӗ хӑш-пӗр чи кирлӗ сӑмахсемпе сӑмах ҫавӑрӑнӑшӗсене ӑнлантарса панӑ глоссарий пур. Кунта ҫакна асӑрхаттармалла: вӑхӑт иртнӗҫемӗн хӑш-пӗр сӑмахсен пӗлтерӗшӗ улшӑннӑ, словарьте вӗсен Ҫӗнӗ Халала ҫырнӑ вӑхӑтри пӗлтерӗшне илсе панӑ. Кӗнеке вӗҫӗнче ҫавнашкалах Ҫӗнӗ Халал вӑхӑтӗнчи Палестинӑпа Ҫывӑх Хӗвел тухӑҫ карттисене тата Библири ӗҫ-пуҫсем пулса иртнӗ вырӑнсен сӑн ӳкерчӗкӗсене илсе панӑ.

Ҫӗнӗ Халала чӑвашла куҫарни ҫинчен

Лайӑх пахалӑхлӑ куҫару туса ҫитерме тата оригинал-текст шухӑшне тӗрӗс палӑртма куҫару темиҫе тӗрӗслев витӗр тухать. Библи текстне нумай чӗлхене куҫарнӑ май тӗрӗслев меслечӗсем ҫирӗпленсе ҫитнӗ ӗнтӗ. Грекла текста ӑнлантарнӑ чухне чӑвашла куҫару (Библи куҫарӑвӗн институчӗн ытти кӑларӑмӗсем пекех) пӗтӗм тӗнчере йышӑннӑ стандарта пӑхӑнать. Хӑш-пӗр вырӑнта, текста темиҫе тӗрлӗ те ӑнлантарни тӗл пулнӑ чухне, пӗр вариантне кӑна суйласа илнӗ.

Ҫӗнӗ Халала икӗ пин ҫула яхӑн ӗлӗкрех ҫырнӑ. Ҫав вӑхӑтранпа ӑна тӗнчери йышлӑ тата вак ҫӗршер халӑх чӗлхине куҫарнӑ; Библие куҫарнӑ чӗлхесен шутӗнче чӑваш чӗлхи те пур. Сӑваплӑ Ҫырнине чӑвашла куҫарнин историйӗ самаях анлӑ. Чӑвашла куҫарнӑ христианлӑх кӗнекисем 1800-мӗш ҫултан пичетленсе тухма пуҫлаҫҫӗ, чӑвашла тӑватӑ Евангели вара 1820-мӗш ҫулта Хусанта кун ҫути курать. Кивӗ чӑваш ҫырулӑхӗ анчахрах йӗркеленме тытӑннӑ пирки ку куҫарусенче нумай ҫитменлӗх тупма пулать ӗнтӗ, анчах та ҫакна манар мар: малтанхи чӑвашла Евангелие мӗн пур чӑваш прихучӗсене салатнӑ, ерипен пулин те, Библин тӗп ӑнлавӗсем йӗркеленме пуҫланӑ, чӑваш чӗлхи чиркӳ чӗлхи те пулас ҫул ҫине тӑнӑ. Хальхи вӑхӑтра ҫак Евангели кивӗ чӑваш ҫырулӑхӗн палӑкӗ шутланать.

XIX ӗмӗр вӗҫӗнче ҫӗнӗ чӑваш ҫырулӑхӗ пуҫланса каять. Ӑна пуҫарса яраканӗ – ҫутта кӑлараканӑмӑр Иван Яковлевич Яковлев (1848-1930 ҫҫ.). Вӑл 1873-1890-мӗш ҫулсенче Евангелин уйрӑм кӗнекисене чӑвашла куҫарса пичетлет. 1890-мӗш ҫулта вара тӑватӑ Евангели кун ҫути курать. Тулли Ҫӗнӗ Халал 1911-мӗш ҫулта Чӗмпӗрте «Пирӗн Туррӑмӑр Иисус Христос хунӑ сӑмах» ятпа пичетленсе тухать. Ҫапла майпа, Иван Яковлевич Яковлев пархатарне пула, чӑвашсем Турӑ Сӑмахне тӑван чӗлхепе вулама пуҫлаҫҫӗ. 1872-1917-мӗш ҫулсенче чӑвашла тухнӑ христианлӑх кӗнекисен шучӗ 439 кӗнекене ҫитет, чӑваш чӗлхи чиркӳ чӗлхи те пулса каять. Хальхи вӑхӑтра Шупашкар тата Чӑваш епархийӗнчи чиркӳсенчен ытларахӑшӗнче кӗлӗсене чӑвашла ирттереҫҫӗ.

Библие чӑвашла куҫарас ӗҫ XX ӗмӗр вӗҫнелле ҫӗнӗрен вӑй илет. Ку ӗҫре Библи куҫарӑвӗн институчӗн тӳпи питӗ пысӑк. Паянхи кунччен Библи куҫарӑвӗн институчӗ, репринтлӑ кӑларӑмсене шута илмесен, Сӑваплӑ Ҫырнин ҫак ҫӗнӗ куҫарӑвӗсене чӑвашла пичетлесе кӑларнӑ: «Лука пӗлтернӗ Ырӑ Хыпар» (1999 ҫ.), «Ырӑ Хыпар» (2001 ҫ.), «Ача-пӑча Библийӗ» (2006 ҫ.) тата ытт. те.

Юлашкинчен калани

Ҫак ҫӗнӗ куҫарӑва эпир халиччен пичетленсе тухнӑ ытти куҫарусенчен чаплӑрах тесшӗн мар. Калӑпӑр, И. Я. Яковлев куҫарӑвне пурте аван пӗлеҫҫӗ, тивӗҫлӗ хак параҫҫӗ, унпа чиркӳсенче усӑ кураҫҫӗ. Сирӗн алӑри ҫак кӗнекене вара ятарласа килте вулама хатӗрленӗ; эпир паянхи вулакана Библире пытарӑннӑ пахаран та паха пуянлӑхпа хальхи литература чӗлхипе паллашма майсем туса парас терӗмӗр.

Библи куҫарӑвӗн институчӗ Ҫӗнӗ Халалӑн чӑвашла куҫарӑвӗпе чылай ҫул хушши ӗҫленӗ куҫаруҫӑпа редакторсене тата ҫак текста пичетлесе кӑларма пулӑшакансене пурне те чун-чӗререн тав тӑвать.

Библи куҫарӑвӗн институтӗнче ӗҫлекенсем

Марк

Марк

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

1-мӗш сыпӑк

МАРК ПӖЛТЕРНӖ ЫРӐ ХЫПАР

Шыва кӗртекен Иоанн вӗрентсе калани

(Мф. 3:1-12; Лк. 3:1-9, 15-17; Ин. 1:19-28)

11-3•Турӑ Ывӑлӗ Иисус Христос ҫинчен пӗлтерекен Ырӑ Хыпар пророксем ҫырса хӑварнӑ пекех пуҫланать: «Акӑ Эпӗ Сан умӑнтан Хамӑн хыпарҫӑна яратӑп, вӑл Сан валли ҫул хатӗрлесе хурӗ». «Пуш хирте чӗнекенӗн сасси илтӗнет: „Хуҫа Турӑ валли ҫул хатӗрлӗр, Вӑл утас ҫулсене тӳрлетӗр!“»+
4Ҫавӑнпа та Иоанн килнӗ, вӑл пуш хирте тӗне кӗртнӗ, ҫылӑхсене каҫарттармашкӑн ӳкӗнсе шыва кӗме ӳкӗтленӗ+. 5Вара ун патне пӗтӗм Иудея ҫӗрӗнчен те, Иерусалим хулинчен те халӑх пыма пуҫланӑ. Иоанн вӗсене ҫылӑхӗсенчен ӳкӗнтерсе Иордан юхан шывӗнче пурне те шыва кӗртнӗ+. 6Тӑхӑнасса Иоанн тӗве ҫӑмӗнчен тунӑ тумтир тӑхӑнса, пилӗкне чӗн пиҫиххи ҫыхса ҫӳренӗ. Ҫиессе те вӑл хӗрлӗ шӑрчӑк тата хӑвӑлсенче тупкаланӑ пыл ҫисе пурӑннӑ. 7Вӑл ҫапла ӳкӗтлесе вӗрентнӗ: «Ман хыҫҫӑн манран Хӑватли килет, эпӗ Унӑн пушмакне пӗшкӗнсе хывма та тивӗҫлӗ мар. 8Эпӗ сире шывпа тӗне кӗртрӗм, Вӑл вара сире Святой Сывлӑшпа тӗне кӗртӗ».

Иисуса шыва кӗртни

(Мф. 3:13-17; Лк. 3:21-22)

9•Ҫав кунсенче Галилея ҫӗрӗнчи Назарет хулинчен Иоанн патне Иисус та пынӑ. Иоанн Ӑна Иорданра шыва кӗртнӗ+. 10Иисус шывран тухнӑ самантрах Иоанн тӳпе уҫӑлса кайнине, Святой Сывлӑш кӑвакарчӑн пек курӑнса Ун ҫине аннине асӑрханӑ[*]+. 11Тата тӳперен ҫапла сасӑ илтӗннӗ: «Эсӗ Манӑн савнӑ Ывӑлӑм, Манӑн ырӑ кӑмӑлӑм Санра!»+

Иисуса шуйттан илӗртсе тӗрӗслени

(Мф. 4:1-11; Лк. 4:1-13)

12Ҫавӑн хыҫҫӑнах Сывлӑш Иисуса пуш хире ертсе кайнӑ. 13Пуш хирте Ӑна шуйттан хӗрӗх кун илӗртсе тӗрӗсленӗ. Иисус тискер кайӑксем хушшинче пурӑннӑ, ангелсем Уншӑн ӗҫлесе тӑнӑ+.

14•Иоана тӗрмене тытса хупнӑ. Иисус вара Галилейӑна пынӑ та Турӑ Патшалӑхӗн Ырӑ Хыпарне ӳкӗтлесе вӗрентнӗ. 15Вӑл ҫапла каласа вӗрентнӗ: «Ӗнтӗ вӑхӑт ҫитрӗ, Турӑ Патшалӑхӗ ҫывхарчӗ: ӳкӗнӗр те Ырӑ Хыпара ӗненӗр!»+

Иисусӑн малтанхи вӗренекенӗсем

(Мф. 4:18-22; Лк. 5:1-11)

16Пӗррехинче Иисус Галилея тинӗсӗ хӗррипе иртсе пынӑ. Ҫавӑн чухне Вӑл тинӗсе сӗреке-тетел пӑрахакан пӗртӑвансене – Симонпа унӑн шӑллӗне Андрея – курнӑ. Вӗсем пулӑҫӑсем пулнӑ+. 17Иисус вӗсене ҫапла каланӑ: «Ман хыҫҫӑн пыракансем пулӑр, Эпӗ сире этем чунӗсене тытакансем тӑвӑп»+. 18Вӗсем вара ҫав самантрах сӗреке-тетелӗсене хӑварса Иисус хыҫҫӑн кайнӑ+. 19Тепӗртак кайсан Вӑл Зеведей ывӑлӗсене – Иаковпа унӑн шӑллӗне Иоана – курнӑ. Вӗсем те кимӗ ҫинче сӗреке-тетелӗсене юсаса тӑнӑ. 20Ҫавӑнтах Иисус вӗсене Хӑй хыҫҫӑн пыракансем пулма чӗннӗ. Вӗсем вара хӑйсен ашшӗне Зеведея тарҫисемпе пӗрле кимӗ ҫинче хӑварса Ун хыҫҫӑн кайнӑ.

Усал сывлӑша хӑваласа кӑларни

(Лк. 4:31-37)

21•Акӑ ӗнтӗ вӗсем Капернаум хулине ҫитнӗ. Унта Вӑл пирвайхи шӑмат кунах синагогӑра вӗренте пуҫланӑ+. 22Ҫынсем Унӑн вӗрентӗвӗнчен тӗлӗнмеллипех тӗлӗннӗ, мӗншӗн тесен Вӑл саккун вӗрентӳҫисем пек мар, Турӑ хӑват панӑ пек вӗрентнӗ+. 23Вӗсен синагогинче усал ернӗ пӗр ҫын пулнӑ, вӑл кӑшкӑрса янӑ: 24«Эй, Назарет Иисусӗ! Санӑн пирӗнпе мӗн ӗҫ пур ара? Эсӗ пире пӗтерме килнӗ! Эсӗ камне эпӗ пӗлетӗп. Эсӗ – Туррӑн Святойӗ!»+
25«Чарӑн! – ҫирӗппӗн хушнӑ Иисус. – Тух ун ӑшӗнчен!» 26Вара усал сывлӑш ҫынна чӗтретсе пӑрахса, хыттӑн кӑшкӑрса ун ӑшӗнчен тухнӑ+. 27Пурте хӑраса-тӗлӗнсе кайса пӗр-пӗринчен ҫапла ыйтнӑ: «Мӗн пулчӗ ку? Мӗнле ҫӗнӗ вӗрентӳ ку? Вӑл усал сывлӑшсене те Хӑйӗн вӑй-хӑвачӗпе хушать, лешсем Ӑна пӑхӑнаҫҫӗ»+. 28Часах пӗтӗм Галилея тӑрӑхӗнче Ун ҫинчен хыпар сарӑлнӑ.

Иисус нумай ҫынна чиртен сыватни

(Мф. 8:14-17; Лк. 4:38-41)

29Ҫавӑн хыҫҫӑн тӳрех Иисус синагогӑран тухнӑ та Иаковпа тата Иоанпа пӗрле Симонпа Андрей килне пынӑ. 30Симонӑн хунямӑшӗ сив чирпе выртнӑ пулнӑ. Ҫийӗнчех ун пирки Иисуса каласа панӑ+. 31Иисус ун патне пынӑ та аллинчен тытса ҫӗклесе тӑратнӑ. Хӗрарӑмӑн чирӗ ҫавӑнтах иртсе кайнӑ, вара вӑл вӗсене хӑналама пуҫланӑ+. 32Хӗвел ансан, каҫ пуласпа, Иисус патне чирлисемпе усал ернисене пурне те иле-иле пынӑ. 33Пӗтӗм хулипех алӑк умне пуҫтарӑннӑ. 34Чылайӑшне Вӑл чир-чӗртен сыватнӑ, усал сывлӑшсене те нумай хӑваласа кӑларнӑ. Усалсене Вӑл Хӑй Христос пулнине пӗлни ҫинчен калама чарнӑ+.

Иисус Галилейӑра вӗрентни

(Лк. 4:42-44)

35•Ирхине вара Иисус ирех тӑрса тухнӑ та ҫын ҫук вырӑна кӗлтума кайнӑ+. 36Ҫапах та Симон тата унпа пӗрле пулнисем Ун хыҫҫӑн васканӑ. 37«Сана пурте шыраҫҫӗ», – тенӗ вӗсем Иисуса тупсан. 38«Манӑн ҫывӑхри ялсемпе хуласенче те ӳкӗтлесе вӗрентмелле, атьӑр унта каяр, мӗншӗн тесен Эпӗ тӗнчене вӗрентме килнӗ», – тенӗ Иисус вӗсене. 39Вара Вӑл пӗтӗм Галилея тӑрӑх ҫӳресе унти синагогӑсенче ӳкӗтлесе вӗрентнӗ тата усал сывлӑшсене хӑваласа кӑларнӑ.

Иисус юхан-суранлӑ ҫынна сыватни

(Мф. 8:1-4; Лк. 5:12-16)

40•Пӗррехинче Ун патне юхан-суранлӑ ҫын пынӑ та чӗркуҫленсе ларса Ӑна йӑлӑннӑ: «Сыватас тесессӗн, Эсӗ мана сыватма пултаратӑнах»+. 41Иисус, хӗрхенсе, аллине тӑснӑ та ӑна сӗртӗнсе ҫапла каланӑ: «Чиртен тасатас тетӗп, сывал». 42Ҫакна каласанах ун ҫинчи юхан-суран пӗтнӗ, ӳчӗ тап-таса пулса тӑнӑ+. 43Иисус ун ҫине ҫирӗппӗн пӑхнӑ та ӑна ҫав самантрах кайма хушнӑ+. 44«Асту, никама та ним те ан кала, – тенӗ ӑна Иисус. – Хӑвна священника кайса кӑтарт та ху тасалнӑшӑн Моисей Турра кӳме хушнӑ парнене кӳр. Ҫакӑ ху сывалнине пӗлтерни пулать те ӗнтӗ»+. 45Анчах та лешӗ, кайнӑ-кайманах, мӗн пулса иртни ҫинчен пурне те пӗлтерсе, каласа ҫӳреме пуҫланӑ. Иисусӑн вара хулана куҫкӗретӗнех кӗресси пӗтнӗ, Вӑл хула тулашӗнче, ялсӑр вырӑнсенче ҫӳренӗ. Ун патне халӑх пур ҫӗртен те пырсах тӑнӑ+.

2-мӗш сыпӑк

Паралич ҫапнӑ ҫынна сыватни

(Мф. 9:1-8; Лк. 5:17-26)

2^1•Иисус каллех Капернаума пырсан темиҫе кунранах Вӑл килне тавӑрӑнни ҫинчен хыпар сарӑлнӑ+. 2Нумаях та вӑхӑт иртмен, алӑк патӗнче те вырӑн юлмиех халӑх пуҫтарӑннӑ. Иисус ҫынсене Турӑ сӑмахне вӗрентнӗ. 3Ҫавӑн чухне тӑваттӑн Ун патне паралич ҫапнӑ ҫынна ҫӗклесе пынӑ. 4Халӑх йышлӑ пулнӑран вӗсем Иисус патне ҫывхарайман. Вара вӗсем, ҫурт виттине пӗр ҫӗртен сирсе, паралич ҫапнӑ ҫынна выртнӑ вырӑнӗпех Иисус тӗлне антарнӑ+. 5Иисус вӗсен ӗненӗвне курса паралич ҫапнӑ ҫынна ҫапла каланӑ: «Ачам, санӑн ҫылӑхусем каҫарӑнчӗҫ»+. 6Ҫавӑнта темиҫе саккун вӗрентӳҫи ларнӑ, вӗсем хӑйсен ӑшӗнче шухӑшланӑ: 7«Ку мӗн капла Турра хурлать? Пӗртен-пӗр Турӑсӑр пуҫне ҫылӑх каҫарма кам пултартӑр?»+
8Иисус Хӑйӗн чун-чӗмӗпе вӗсен ӑшри шухӑшӗсене ҫав самантрах пӗлсе ҫапла каланӑ: «Мӗншӗн эсир хӑвӑр ӑшӑрта апла шухӑшлатӑр? 9Паралич ҫапнӑ ҫынна мӗн калама ҫӑмӑлтарах? „Санӑн ҫылӑхусем каҫарӑнчӗҫ“ теме-и е: „Тӑр, вырӑнна ил те утса ҫӳре“ теме? 10Анчах та Этем Ывӑлӗн ҫӗр ҫинче ҫылӑх каҫарма та ирӗк пуррине сире пӗлтерессӗм килет». Ҫавна пӗлтерес тесе Вӑл паралич ҫапнӑ ҫынна каланӑ: 11«Сана калатӑп: тӑр та сарнӑ вырӑнна илсе киле кай». 12Лешӗ ҫав самантрах тӑнӑ та, вырӑнне илсе, пурин умӗнчех тухса кайнӑ. Вара пурте шалтах тӗлӗнсе тата Турра мухтаса: «Кунашкаллине эпир нихӑҫан та курманччӗ», – тенӗ.

Иисус Левие[*] чӗнни

(Мф. 9:9-13; Лк. 5:27-32)

13•Иисус каллех тинӗс хӗррине кайнӑ. Пӗтӗм халӑх Ун тавра пуҫтарӑннӑ, Вӑл халӑха вӗрентнӗ. 14Иртсе пынӑ чухне Вӑл Алфей ывӑлне Левие, налук пухмалли ҫуртра лараканскере, курнӑ. «Ман хыҫӑмран пыракан пул», – тенӗ ӑна Иисус. Лешӗ тӑнӑ та Ун хыҫӗнчен кайнӑ.

15Пӗррехинче Иисуспа вӗренекенӗсем Левий килӗнче хӑналаннӑ. Вӗсемпе пӗрле тата налук пухакансемпе ҫылӑхлӑ ҫынсем те нумаййӑн апатланнӑ, вӗсем Ун хыҫӗнчен яланах йышлӑн ҫӳренӗ. 16Иисус налук пухакансемпе тата ҫылӑхлӑ ҫынсемпе пӗрле апат ҫинине курсан фарисейсен саккун вӗрентӳҫисем Унӑн вӗренекенӗсене ҫапла каланӑ: «Епле-ха Вӑл налук пухакансемпе, ҫылӑхлӑ ҫынсемпе пӗрле ӗҫсе ҫиет?»+
17Ҫакна илтсен Иисус вӗсене: «Тухтӑр сыввисене мар, чирлисене кирлӗ. Эпӗ тӳрӗ пурӑнакансене мар, ҫылӑхлисене ӳкӗнме чӗнмешкӗн килнӗ», – тенӗ+.

Типӗ тытасси ҫинчен ыйтни

(Мф. 9:14-17; Лк. 5:33-39)

18•Иоанн вӗренекенӗсемпе фарисейсен вӗренекенӗсем типӗ тытнӑ. Вӗсем Иисус патне пынӑ та ҫапла каланӑ: «Иоанн вӗренекенӗсем те, фарисейсен вӗренекенӗсем те типӗ тытаҫҫӗ, Санӑн вӗренекенӳсем мӗншӗн типӗ тытмаҫҫӗ?»+
19Иисус вӗсене ҫапла каланӑ: «Туй ачисем кӗрӳ каччӑ хӑйсемпе пӗрле чухне типӗ тытӗҫ-и? Ҫук, кӗрӳ каччӑ хӑйсемпе чухне вӗсем типӗ тытма пултараймӗҫ+. 20Акӑ кӗрӳ каччӑна вӗсенчен туртса илес кунсем ҫитӗҫ, ҫав кунсенче вара вӗсем типӗ тытӗҫ+.

21Никам та кивӗ тумтир ҫине ҫӗнӗ пир саплӑк лартмасть. Апла тусан ҫӗнӗ саплӑкӗ кивӗ пирне тӑпӑлтарса кӑларӗ, ҫӗтӗкӗ вара татах пысӑкланӗ. 22Тин тунӑ хӗрлӗ эрехе те кивӗ сӑран хутаҫа никам та тултармасть. Апла тусан ҫӗнӗ эрех кивӗ сӑран хутаҫа ҫурса ярӗ те, эрехӗ те юхса тухӗ, хутаҫӗ те сая кайӗ. Тин тунӑ хӗрлӗ эрехе ҫӗнӗ сӑран хутаҫа ямалла».

Христос тата шӑмат кун

(Мф. 12:1-8; Лк. 6:1-5)

23Пӗррехинче шӑмат кун Иисусӑн тырӑ пуссипе иртсе пымалла пулнӑ. Унӑн вӗренекенӗсем ҫула май пучахсене тата-тата илнӗ. 24Иисуса фарисейсем ҫапла каланӑ: «Пӑх-ха, мӗн хӑтланаҫҫӗ вӗсем шӑмат кун?! Тума юраманнине тӑваҫҫӗ». 25Иисус вӗсене тавӑрса каланӑ: «Пӗррехинче Давид хӑй тата унпа пӗрле пулнисем выҫӑпа аптӑраса ҫитсен, вӑл мӗн тунине нихӑҫан та вуламан-им эсир? 26Епле вӑл, Авиафар аслӑ священникра ларнӑ чухне, кӗлӗ ҫуртне кӗрсе Турра халалланӑ ҫӑкӑрсене ҫинӗ, ҫав ҫӑкӑрсене хӑйпе пӗрле пулнисене те панӑ. Вӗсене священниксемсӗр пуҫне никамӑн та ҫиме юраман вӗт-ха». 27Унтан вӗсене ҫапла каланӑ: «Этеме шӑмат куншӑн туман, шӑмат куна этемшӗн тунӑ; 28ҫавӑнпа та Этем Ывӑлӗ – шӑмат кун хуҫи те».

3-мӗш сыпӑк

Алли типнӗ ҫынна сыватни

(Мф. 12:9-14; Лк. 6:6-11)

3^1•Иисус каллех синагогӑна пынӑ; унта алли типнӗ ҫын пулнӑ+. 2Иисуса айӑплама сӑлтав тупас шутпа, ҫак ҫынна Вӑл шӑмат кун сыватмӗ-и тесе, хӑшӗ-пӗрисем Ӑна сӑнаса тӑнӑ+. 3Иисус алли типнӗ ҫынна ҫапла каланӑ: «Маларах тух-ха». 4Лешсене вара каланӑ: «Шӑмат кун ырӑ тумалла-и е усал тумалла? Чуна ҫӑлмалла-и е пӗтермелле?» Пӗри те хирӗҫ чӗнмен+. 5Иисус, вӗсем хытӑ чунлӑ пулнӑран кулянса, вӗсене ҫилӗллӗн пӑхса ҫавӑрӑннӑ та ҫав ҫынна каланӑ: «Аллуна тӑс-ха». Лешӗ тӑснӑ та, алли тӳрленсе тепри пекех пулса тӑнӑ+. 6Фарисейсем вара унтан тухсан тӳрех Ирод майлӑ ҫынсен ушкӑнӗпе пӗрле Иисуса епле вӗлерес-ши тесе Ӑна хирӗҫ кавар тунӑ.

Тинӗс хӗрринче

7-8Иисус вара Хӑйӗн вӗренекенӗсемпе тинӗс хӗррине кайнӑ. Ун хыҫҫӑн Галилейӑра, Иудейӑра, Иерусалимра, Идумейӑра тата Иордан леш енче пурӑнакан темӗн чухлӗ халӑх пынӑ. Иисусӑн ӗҫӗсем пирки сӑмах сарӑлнӑран унта Тирпа Сидон таврашӗнчи ҫынсем те йышлӑн пуҫтарӑннӑ+. 9-10Иисус чылайӑшне сыватнӑ. Ӑна сӗртӗнесчӗ тесе чирлисем Ун патне талпӑннӑ. Хӑй тавра халӑх кӗпӗрленсе тулнӑран Иисус вӗренекенӗсене Хӑй валли кимӗ хатӗрлеме хушнӑ+. 11Иисуса курсан усал сывлӑшсем Ун умне ӳксе: «Эсӗ – Турӑ Ывӑлӗ!» – тесе кӑшкӑрнӑ+. 12Иисус вара вӗсене Хӑй ҫинчен пӗлтерме хыттӑнах чарнӑ+.

Вун икӗ апостола суйласа илни

(Мф. 10:1-4; Лк. 6:12-16)

13•Унтан Иисус ту ҫине улӑхнӑ та Хӑй чӗнес тенӗ вӗренекенӗсене чӗннӗ; лешсем Ун патне пынӑ. 14-15Вӗсенчен вун иккӗшне Иисус Хӑйпе пӗрле пулмашкӑн, вӗрентме ямашкӑн, чиртен сыватмашкӑн тата усалсене хӑваласа кӑлармашкӑн хӑват илччӗр тесе суйласа лартнӑ. 16Вӑл ҫаксене суйласа илнӗ: Симон – Иисус ӑна Петр тесе ят панӑ;+
17Зеведей ывӑлӗсем Иаковпа унӑн шӑллӗ Иоанн – Иисус вӗсене Воанергес тесе ят панӑ, ку «аслати ачисем» тени пулать;+
18Андрей, Филипп, Варфоломей, Матфей, Фома, Алфей ывӑлӗ Иаков, Фаддей, Симон Кананит+
19тата Иуда Искариот. Ҫакӑ вара Ӑна сутаканни пулнӑ+.

Усалсене Иисус мӗнле хӑватпа хӑваласа кӑларать?

(Мф. 12:22-32; Лк. 11:14-23; 12:10)

20•Иисуспа вӗренекенӗсем пӗр ҫурта кӗнӗ. Каллех халӑх нумай пуҫтарӑннӑ пирки вӗсен апат ҫиме те май пулман+. 21Иисусӑн ӑс-пуҫӗ йӗркеллех мар тенине илтсен тӑванӗсем Ӑна илме пынӑ+. 22Унӑн ӑшӗнче – Веельзевул[*], Иисус усал сывлӑшсене усалсен пуҫлӑхӗн хӑвачӗпе хӑваласа кӑларать тесе калаҫнӑ Иерусалимран пынӑ саккун вӗрентӳҫисем те+. 23Иисус вӗсене аяккарах чӗнсе илнӗ те ытарлӑн ҫапла каланӑ: «Епле-ха шуйттан шуйттана хӑваласа кӑлартӑр? 24Хирӗҫсе-пайланса кайсан патшалӑх тытӑнса тӑраймасть, 25кил-йыш та хирӗҫсе-пайланса кайсан арканать. 26Шуйттан та, хӑйпе хӑй хирӗҫсен, пайланса кайсан, тытӑнса тӑраймасть; унӑн пӗтес вӑхӑчӗ ҫитнӗ пулать вара. 27Вӑйлӑ ҫыннӑн ҫуртне кӗрсен, малтанах вӑйлӑскерне ҫыхса пӑрахмасӑр, никам та унӑн япалисене ҫаратаймӗ, ҫыхса пӑрахсан тин унӑн ҫуртне ҫаратайӗ. 28Чӑн калатӑп сире, этем ывӑлӗсен кирек епле ҫылӑхӗсем те, кирек епле хурласа калаҫнисем те каҫарӑнӗҫ. 29Анчах та кам Святой Сывлӑша хурлать, ӑна ӗмӗрне те каҫару пулмӗ. Ҫав ҫын ӗмӗрлӗхех айӑплӑ пулма тивӗҫлӗ»+. 30Унӑн ӑшӗнче усал сывлӑш ларать тенӗрен Вӑл ҫапла каланӑ пулнӑ.

Иисус Христос Амӑшӗпе тӑванӗсем

(Мф. 12:46-50; Лк. 8:19-21)

31•Иисусӑн Амӑшӗпе тӑванӗсем Ун патне пынӑ та, хӑйсем пӳрте кӗмен, Ӑна чӗнсе тухма ыйтнӑ+. 32Иисус тавра халӑх ларнӑ. «Сана тулта Аннӳпе тӑванусем чӗнеҫҫӗ», – тенӗ Ӑна ҫавӑн чухне. 33«Кам Манӑн Аннем? Камсем Манӑн тӑванӑмсем?» – тавӑрнӑ вӗсене Иисус. 34Унтан, Хӑй тавра ларакансене пӑхса ҫавӑрӑнса, ҫапла каланӑ: «Акӑ Манӑн аннемпе тӑванӑмсем. 35Мӗншӗн тесен кам Турӑ ирӗкне пурнӑҫласа пурӑнать, ҫав Манӑн тӑванӑм та, аннем те пулать»+.

4-мӗш сыпӑк

Акаҫӑ ҫинчен каланӑ ытарлӑх

(Мф. 13:1-9; Лк. 8:4-8)

4^1•Иисус каллех тинӗс хӗрринче вӗрентме пуҫланӑ. Ун патне темӗн чухлӗ халӑх пухӑннӑ, ҫавӑнпа Унӑн кимӗ ҫине ларма тивнӗ. Вӑл тинӗс хӗрринчи кимӗ ҫинче пулнӑ, мӗн пур халӑх вара ҫыран хӗрринче тӑнӑ. 2Иисус вӗсене ытарлӑн каласа нумай вӗрентнӗ, вӗсене ӳкӗтлесе ҫапла каланӑ: 3«Ӗнтӗ итлӗр. Пӗр акаҫӑ акана тухнӑ. 4Хайхи акнӑ чухне хӑш пӗрчисем ҫул хӗррине ӳкнӗ, кайӑксем вӗҫсе пынӑ та ҫав пӗрчӗсене сӑхса пӗтернӗ. 5Хӑшӗ чуллӑ, сахал тӑпраллӑ ҫӗре ӳкнӗ, тӑпри ӑшӑх пулнӑран калча часах шӑтса тухнӑ. 6Анчах та хӗвел тухсанах ӑна ӗнтсе янӑ, тымар ярайман калча вара типсе ларнӑ. 7Хӑшӗ пиҫенлӗ вырӑна ӳкнӗ, пиҫен ҫитӗнсе кайнӑ та калчана пусса лартнӑ, вара калча пучах кӑларайман. 8Хӑшӗ тата пулӑхлӑ ҫӗр ҫине ӳкнӗ те шӑтса тухса пучах кӑларнӑ: пӗр пӗрчӗрен вӑтӑр пӗрчӗ, тепри утмӑл пӗрчӗ, тата тепри ҫӗр пӗрчӗ пултарнӑ. 9Илтме хӑлха пурри илттӗр!» – тенӗ Иисус вӗсене+.

Ытарлӑн калани ҫинчен

(Мф. 13:10-17; Лк. 8:9-10)

10•Халӑх салансан, унта юлнӑ ҫынсем тата вун икӗ вӗренекенӗ Унран ытарлӑн калани ҫинчен ыйтнӑ. 11-12Вара Иисус вӗсене ҫапла каланӑ: «Сире Турӑ Патшалӑхӗн вӑрттӑнлӑхӗсене пӗлме тивӗҫ панӑ. Ыттисене вара, тивӗҫлӗ маррисене, Эпӗ йӑлтах ытарлӑн калатӑп, ӗнтӗ вӗсем куҫӗпе пӑхсан та курмаҫҫӗ, хӑлхипе илтсен те ӑнланмаҫҫӗ, ҫавӑнпа та, ҫылӑхӗсене каҫарттарас тесе, Турӑ енне ҫавӑрӑнмаҫҫӗ»++.

Акаҫӑ ҫинчен каланӑ ытарлӑха ӑнлантарни

(Мф. 13:18-23; Лк. 8:11-15)

13«Ҫак ытарлӑха та ӑнланмастӑр-и? – тенӗ вӗсене Иисус. – Ыттисене вара епле ӑнланса илӗр? 14Акаҫӑ Турӑ сӑмахӗ акать+. 15Ҫул хӗррине ӳкни ҫакна пӗлтерет: хӑш-пӗрисем вӗрентнӗ сӑмаха итлеҫҫӗ, анчах та илтсенех вӗсем патне шуйттан пырать те вӗсен чун-чӗрине акнине вӑрласа каять. 16Ҫавнашкалах чуллӑ ҫӗре ӳкни те Турӑ сӑмахне илтсе ӑна тӳрех хавасланса йышӑнакансене пӗлтерет, 17анчах та вӗсем питӗ иккӗленчӗк, чун-чӗрисем тымарсӑр. Каярахпа, сӑмахшӑн хӗн кӑтартма е хӗсӗрлеме тытӑнсан, вӗсем тӳрех ӗненӳрен пӑрӑнаҫҫӗ+. 18Пиҫенлӗ вырӑна ӳкни те Турӑ сӑмахне илтекен ҫынсенех пӗлтерет, 19анчах та ку тӗнчери хӗвӗшӳ, пуянлӑх илӗртӗвӗпе ытти илӗртӳсем вӗсен чунне тулса сӑмаха пусса лартаҫҫӗ те, сӑмах вара тӗшӗсӗр пулать+. 20Пулӑхлӑ ҫӗр ҫине ӳкни Турӑ сӑмахне илтсе ҫав сӑмаха хапӑл тӑвакансене пӗлтерет, вӗсен чӗринчи сӑмах тӗшӗ кӑларать. Ҫапла вара, пӗринчен вӑтӑр пӗрчӗ, тепринчен утмӑл пӗрчӗ, тата тепринчен ҫӗр пӗрчӗ пулать»+.

Ҫутаткӑҫпа виҫе ҫинчен каланӑ ытарлӑх

(Лк. 8:16-18)

21•Унтан Иисус вӗсене ҫапла каланӑ: «Ҫутаткӑҫа чӳлмекпе хуплама е кравать айне лартма илсе пыраҫҫӗ-им? Ӑна ҫутаткӑҫ лартмалли ҫине вырнаҫтармаҫҫӗ-им+? 22Вӑрттӑнни те паллӑ пулатех, пытарса хӑварни те ҫиеле тухатех+. 23Илтме хӑлха пурри илттӗр!»+

24Тата вӗсене каланӑ: «Ман сӑмахӑма тимлӗн итлӗр. Мӗнле виҫепе виҫетӗр, хӑвӑра та ҫав виҫепех виҫсе парӗҫ. Сире, сӑмахӑма итлекенсене, ытларах та хушса парӗҫ+. 25Камӑн пур, ӑна татах парӗҫ. Камӑн ҫук, унӑнне пур пеккине те туртса илӗҫ».

Вӑрлӑх ҫинчен каланӑ ытарлӑх

26«Турӑ Патшалӑхӗ ҫакӑн евӗрлӗ, – тенӗ тата Иисус. – Ҫын ҫӗре вӑрлӑх акать. 27Кайран вӑл каҫсерен ҫывӑрать, ирсерен тӑрать. Ҫав хушӑра вӑрлӑх шӑтса ӳсет, хайхи ҫын ку епле пулнине те пӗлмест. 28Ҫӗр хӑй тӗллӗнех ҫимӗҫ парать: малтан калча ӳстерет, унтан пучах кӑларттарать, кайран пучаха тултарать. 29Пулса ҫитнӗ пучах часрах ҫурла тыттарать, мӗншӗн тесен вырма вӑхӑчӗ ҫитнӗ»+.

Сарӑ пӑрӑҫ вӑрри ҫинчен каланӑ ытарлӑх

(Мф. 13:31-32; Лк. 13:18-19)

30•«Турӑ Патшалӑхне тата мӗнпе танлаштарар-ши? Ӑна мӗнле ытарлӑхпа сӑнарлама май пур-ши? – тенӗ Иисус. 31– Вӑл – сарӑ пӑрӑҫ вӑрри евӗрлӗ теме пулать. Акнӑ чухне ҫав пӗрчӗ ҫӗр ҫинчи вӑрӑсенчен чи пӗчӗкки+. 32Аксассӑн шӑтса тухать те мӗн пур пахча ҫимӗҫсенчен те ҫӳллӗ пулать. Унӑн парка турачӗсен сулхӑнӗнче вара вӗҫен кайӑксем те йӑва ҫавӑрма пултараҫҫӗ». 33Ҫынсем тавҫӑрса илме пултарнӑ таран Иисус вӗсене Турӑ сӑмахне ҫакнашкал нумай ытарлӑхпа вӗрентнӗ. 34Ҫынсемпе Вӑл ытарлӑ кӑна калаҫнӑ, вӗренекенӗсене вара куҫа-куҫӑн чухне пӗтӗмпех ӑнлантарса панӑ.

Ҫил-тӑвӑла чарни

(Мф. 8:23-27; Лк. 8:22-25)

35•Каҫ пулса килнӗ чухне Иисус вӗренекенӗсене каланӑ: «Тинӗс тепӗр енне каҫар-ха»+. 36Вара вӗренекенӗсем, халӑхпа сывпуллашсан, Иисуса ларнӑ киммипех хӑйсемпе пӗрле илсе кайнӑ. Унтах ытти кимӗсем те пулнӑ. 37Ҫавӑн чухне вӑйлӑ ҫил-тӑвӑл тухнӑ, вара хум ҫапнипе кимме шыв тула пуҫланӑ+. 38Иисус киммӗн хыҫалти пайӗнче пуҫелӗк хурсах ҫывӑрнӑ пулнӑ. Ӑна вӑратса ҫапла каланӑ: «Вӗрентекен! Эпир пӗтсен те Сана пурпӗрех-им?» 39Иисус тӑнӑ та ҫиле чарӑнма хушнӑ, тинӗсе: «Чарӑн, ан шавла», – тенӗ. Вара ҫил лӑпланнӑ та, ҫанталӑк шӑпах пулнӑ. 40«Мӗншӗн эсир ҫав тери хӑравҫӑ? Нивушлӗ сирӗн ӗненӗвӗр ҫук?» – тенӗ Иисус вӗсене. 41Питӗ хӑраса кайнипе вӗсем пӗр-пӗрне ҫапла каланӑ: «Кам-ши Ку? Ӑна ҫил те, тинӗс те пӑхӑнать».

5-мӗш сыпӑк

Усал ернӗ ҫынна сыватни

(Мф. 8:28-34; Лк. 8:26-39)

5^1•Иисуспа вӗренекенӗсем тинӗс леш енчи Гадара ҫӗрне ҫитсе чарӑннӑ. 2Иисус кимӗ ҫинчен ансанах Ӑна ҫӗр хӑвӑлӗнчи тупӑклӑхран тухнӑ усал ернӗ пӗр ҫын тӗл пулнӑ. 3Вӑл ҫӗр хӑвӑлӗнчи тупӑклӑхсенче пурӑннӑ, ӑна никам та сӑнчӑрласа та чарайман. 4Ҫынсем темиҫе хут та унӑн алли-урине сӑнчӑрласа-тимӗрлесе пӑхнӑ, анчах вӑл сӑнчӑрӗсене тата-тата пӑрахнӑ, тимӗрӗсене ватнӑ. Ӑна никам та лӑплантарма пултарайман. 5Ҫав ҫын яланах, кунӗн-ҫӗрӗн сӑртсем ҫинче тата ҫӗр хӑвӑлӗсенчи тупӑклӑхра кӑшкӑрашса, хӑйне-хӑй чулпа ҫапса сусӑрлатса ҫӳренӗ. 6Вӑл, Иисуса инҫетренех асӑрхаса, Ун патне чупса пынӑ та чӗркуҫленсех пуҫҫапнӑ. 7«Эй, Ҫӳлти Турӑ Ывӑлӗ Иисус! – тесе хыттӑн кӑшкӑрнӑ вӑл. – Санӑн манпа мӗн ӗҫ пур? Турӑ ячӗпе Сана тархаслатӑп, ан асаплантар мана»+. 8Мӗншӗн тесен Иисус ӑна: «Усал сывлӑш, тух ҫак ҫын ӑшӗнчен», – тенӗ пулнӑ. 9«Эсӗ мӗн ятлӑ?» – тесе ыйтнӑ унран Иисус. «Эпир нумаййӑн, ҫавӑнпа та эпӗ „пулккипех“ ятлӑ», – тенӗ Ӑна лешӗ. 10Унтан хӑйсене ҫав тӑрӑхран хӑваласа ан ятӑр тесе вӗсем Иисуса йӑлӑнсах тархасланӑ. 11Ҫавӑнтах, ту патӗнче, пӗр пысӑк сысна кӗтӗвӗ ҫӳренӗ. 12Усалсем пурте Иисуса: «Пире ҫав сыснасен ӑшне кӗме ярсам», – тесе йӑлӑннӑ. 13Иисус ҫавӑнтах вӗсене ирӗк панӑ. Вара усал сывлӑшсем, тухса, сыснасем ӑшне кӗнӗ. Унтан сысна кӗтӗвӗ чӑнкӑ ҫырантан тинӗсе сикнӗ, пурте путса вилнӗ. Кӗтӳре икӗ пине яхӑн сысна пулнӑ. 14Сысна пӑхакансем вара хуланалла чупнӑ та ҫавӑн ҫинчен хулара тата таврари ялсенче кала-кала кӑтартнӑ. Халӑх мӗн пулнине курма тухнӑ. 15Хайхисем Иисус патне пынӑ та акӑ мӗн курнӑ: ҫав ҫын, пулккипе усал ернӗскер, тумланса ларнӑ та чипер ӑс-тӑнпах ларать. Ҫакна курсан вӗсем хӑрасах кайнӑ. 16Куҫӑн курнисем вӗсене усал ернӗ ҫынпа мӗн пулса иртнине те, сыснасем ҫинчен те каласа кӑтартнӑ. 17Вара халӑх Иисуса хӑйсен ҫӗрӗ-шывӗнчен кайма тархасла пуҫланӑ+. 18Иисус кимӗ ҫине ларнӑ чухне хайхи усал ернипе асапланнӑ ҫын хӑйне те пӗрле илме йӑлӑннӑ. 19Анчах та Иисус ӑна пӗрле илмен. «Эсӗ киле кай та Хуҫа Турӑ хӑвӑншӑн мӗн тунине, епле хӗрхеннине тӑванусене каласа кӑтарт», – тесе кӑна хушса хӑварнӑ. 20Унтан ҫав ҫын Вунхула ҫӗрне кайнӑ та Иисус ӑна мӗн туни ҫинчен каласа ҫӳреме пуҫланӑ. Вара пурте тӗлӗннӗ+.

Иаир хӗрне чӗртни тата юн каякан хӗрарӑма сыватни

(Мф. 9:18-26; Лк. 8:40-56)

21•Иисус тинӗс леш енчен кимӗпе каялла тавӑрӑннӑ. Хӑй патне халӑх йышлӑ пухӑннӑран Вӑл пӗр вӑхӑт тинӗс хӗрринчех пулнӑ. 22-23Ҫавӑнта синагога пуҫлӑхӗсенчен пӗри, Иаир ятлӑскер, пынӑ. Иисуса курсанах, Ун ури умне ӳксе, вӑл питӗ хытӑ тархасла пуҫланӑ: «Хӗрӗм вилесле выртать, пырсамччӗ, сывалса чӗрӗ юлтӑр тесе ун ҫине аллуна хурсамччӗ»+. 24Вара Иисус унпа пӗрле кайнӑ. Ун хыҫҫӑн халӑх йышлӑн кӗпӗрленсе пынӑ. 25Ҫавӑнта юн кайнипе вун икӗ ҫул асапланакан пӗр хӗрарӑм пулнӑ. 26Вӑл тӗрлӗ тухтӑрсем патне ҫӳресе нумай нуша курнӑ, пӗтӗм укҫи-тенкине пӗтернӗ, анчах ним усси те пулман, унӑн сывлӑхӗ пушшех япӑхланса пынӑ. 27-28Ҫав хӗрарӑм Иисус ҫинчен илтсе пӗлнӗ. «Унӑн тумтирне те пулин сӗртӗнсен сывалӑттӑм», – тесе шухӑшланӑ вӑл. Вара хайхискер халӑх хушшипе хыҫалтан пынӑ та Унӑн тумтирне сӗртӗннӗ+. 29Ҫавӑнтах хӗрарӑмӑн юн кайма пӑрахнӑ, чир-чӗртен сывалнине вӑл пӗтӗм ӳт-пӗвӗпе туйса илнӗ. 30Иисус, Хӑйӗнчен хӑват тухнине чунӗпе ҫав самантрах сиссе, халӑха пӑхса ҫавӑрӑннӑ та: «Тумтирӗме кам сӗртӗнчӗ?» – тенӗ+. 31Вара вӗренекенӗсем Ӑна ҫапла каланӑ: «Хӑвӑн тавра халӑх кӗпӗрленнине курса тӑнӑ ҫӗртех епле-ха Эсӗ: „Тумтирӗме кам сӗртӗнчӗ?“ – тетӗн». 32Анчах та Иисус, Хӑйне кам сӗртӗннине курас тесе, ҫаплипех йӗри-тавралла пӑхкаланӑ. 33Хӑранипе чӗтреме ернӗ хӗрарӑм вара, хӑйпе мӗн пулса иртнине пӗлекенскер, Иисус патне пынӑ та Ун умне ӳксе тӗрӗссине каласа панӑ. 34«Хӗрӗм! Ӗненӗвӳ ҫӑлчӗ сана. Канӑҫлӑ каях, чирӳнтен сывал!» – тенӗ вара ӑна Иисус+.

35Иисус ҫак сӑмахсене каланӑ вӑхӑтрах синагога пуҫлӑхӗн килӗнчен пынӑ та ҫапла каланӑ: «Хӗрӳ вилсе кайрӗ ӗнтӗ. Вӗрентекене мӗншӗн чӑрмантаратӑн тата?» 36Анчах та Иисус, ҫак сӑмахсене илтсенех, синагога пуҫлӑхне: «Ан хӑра, ӗнен кӑна», – тенӗ. 37Вара Вӑл Петрпа Иаковсӑр пуҫне, Иаков шӑллӗ Иоансӑр пуҫне Хӑй хыҫҫӑн никама та пыма хушман+. 38Иисус синагога пуҫлӑхӗн килне ҫитнӗ те аптӑраса кайнӑ ҫынсене курнӑ, хӳхлесе хыттӑн йӗнине илтнӗ. 39«Мӗншӗн каплах кулянса йӗретӗр? – тенӗ Вӑл пӳрте кӗрсенех. – Хӗр ача вилмен, ҫывӑрать кӑна»+. 40Ҫынсем Иисусран кулма пуҫланӑ. Анчах та Вӑл ыттисене пӳртрен тухма хушнӑ та хӗрӗн ашшӗ-амӑшӗпе тата Хӑйпе пулнисемпе пӗрле хӗр ача выртакан пӳлӗме кӗнӗ. 41Унтан хӗр ачана аллинчен тытнӑ та: «Талифа куми!» – тенӗ. Ку: «Хӗрӗм, сана калатӑп, тӑр!» – тенине пӗлтерет+. 42Хӗр ача – вӑл ӗнтӗ вун икӗ ҫулсенче пулнӑ – вара тӳрех тӑнӑ та утма пуҫланӑ. Ҫакна курсан пурте тӗлӗнмеллипех тӗлӗннӗ. 43Ҫак ӗҫ пирки никам та ан пӗлтӗр тесе Иисус вӗсене ҫирӗппӗн каласах чарнӑ. Вара хӗре ҫимелли пама хушнӑ+.

6-мӗш сыпӑк

Назарет ҫыннисем Иисуса ӗненменни

(Мф. 13:53-58; Лк. 4:16-30)

6^1•Унтан Иисус ҫав вырӑнтан Хӑй ӳснӗ хулана тавӑрӑннӑ. Унпа пӗрле вӗренекенӗсем те пынӑ+. 2Шӑмат кун ҫитсен Вӑл синагогӑра вӗрентме пуҫланӑ. Итлекенсенчен чылайӑшӗ тӗлӗннипе ҫапла каланӑ: «Кунашкал пӗлӳ ӑҫтан тухать-ха Унӑн? Мӗнлескер-ши вӑл, Ӑна панӑ ӑслӑлӑх? Ҫавнашкал хӑватсене тума епле пултарать-ши Вӑл+? 3Платник ҫеҫ мар-им вара Вӑл? Вӑл Мария ывӑлӗ, Иаковпа Иосийӑн, Иудӑпа Симонӑн тӑванӗ кӑна-иҫ! Унӑн аппӑшӗсем те кунтах, хамӑр хушшӑмӑртах мар-им вара?» Ҫапла вӗсем Унӑн сӑмахӗсене ӗненесшӗн пулман+. 4Иисус вара вӗсене каланӑ: «Хисеплемен пророк пулмасть, хисеп тумасан та ӑна тӑван ҫӗр-шывӗнче тата тӑван халӑхӗ хушшинче, хӑй килӗнче кӑна хисеп тумаҫҫӗ»+. 5Вӑл унта нимӗнле хӑват та кӑтартман, хӑш-пӗр чирлӗ ҫынсене кӑна аллине хурса сыватнӑ. 6Вӗсен ӗненменлӗхӗнчен Иисус питӗ тӗлӗннӗ. Унтан вара таврари ялсенче вӗрентсе ҫӳренӗ.

Иисус вун икӗ апостолне вӗрентсе ҫӳреме ярать

(Мф. 10:1, 5-15; Лк. 9:1-6)

7•Иисус Вун иккӗшне чӗнсе илнӗ. Вара вӗсене, усал сывлӑшсене пӑхӑнтарма хӑват парса, икшерӗн-икшерӗн вӗрентме янӑ+. 8Иисус вӗсене ҫул ҫине туясӑр пуҫне нимӗн те: хутаҫ та, ҫӑкӑр та, вак укҫа та – илме хушман, 9чаплӑ пушмак тӑхӑнма та, тепӗр кӗпе илме те каламан. 10-11«Сире хӑш ҫуртра хапӑл туса йышӑнаҫҫӗ, ҫав ҫуртра вӑл вырӑнтан кайма вӑхӑтӑр ҫитичченех пурӑнӑр, – тенӗ Иисус вӗсене. – Кам та пулин сире хапӑл тумасан, сӑмахӑра та итлемесен, унтан тухса кайнӑ чухне эсир, вӗсене асӑрхаттарнине пӗлтерсе, пушмак ҫумӗнчи тусана та силлесех хӑварӑр. Чӑн калатӑп сире: суд кунӗнче Содомпа Гоморра хулисене ҫав хуларан ҫӑмӑлтарах пулӗ[*]»+. 12Вӗсем вара кайнӑ та ҫылӑхран ӳкӗнме вӗрентсе ҫӳренӗ;+
13нумай-нумай усал сывлӑш хӑваласа кӑларнӑ, чылай чирлӗ ҫынна ҫу сӗрсе сыватнӑ+.

Шыва кӗртекен Иоанн вилӗмӗ

(Мф. 14:1-12; Лк. 9:7-9)

14•Ҫав вӑхӑтра Иисус ячӗ тавраллах сарӑлнӑ. Ирод патша Ун ҫинчен илтсен ҫапла каланӑ: «Ку – вилӗмрен чӗрӗлсе тӑнӑ Шыва кӗртекен Иоанн, ҫавӑнпа вӑл хӑватсем кӑтартать те»+. 15Хӑшӗсем тата: «Вӑл Илия пророк», – тенӗ. «Вӑл авалхи пророксем евӗрлӗ пророк», – тенӗ тата теприсем+. 16Ирод вара, ҫакнашкал калаҫусене илтсен: «Ку ҫын – эпӗ пуҫне кастарнӑ Шыва кӗртекен Иоанн, вӑл вилӗмрен чӗрӗлсе тӑнӑ», – тенӗ. 17-18Ирод хӑйӗн пиччӗшӗн Филипӑн арӑмне, Иродиадӑна, качча илнӗ пулнӑ. Ҫав хӗрарӑма пула вӑл Иоана тыттарса тӗрмене хупса лартнӑ пулнӑ. Мӗншӗн тесен Иоанн ӑна: «Санӑн инкӳпе пурӑнма юрамасть», – тесе ӳпкеленӗ+. 19Иродиада вара, Иоана ҫилленсе, ӑна вӗлерттересшӗн пулнӑ, анчах пултарайман, 20мӗншӗн тесен Ирод Иоанран хӑранӑ. Иоанн тӳрӗ, сӑваплӑ ҫын иккенне пӗлсе Ирод ӑна кӳрентерме паман, хӑйӗн ӗҫӗсене те нумайӑшне Иоанн каланӑ пек тунӑ, унӑн сӑмахӗсене кӑмӑлласах итленӗ. 21Иродиадӑн кӗтнӗ кунӗ аранах ҫитнӗ. Ирод хӑйӗн ҫуралнӑ кунне уявлама улпут таврашӗсене, пинпӳсене тата Галилейӑри ятлӑ-сумлӑ ҫынсене чӗнсе ӗҫкӗ-ҫикӗ тунӑ. 22-23Ҫавӑн чухне Иродиада хӗрӗ кӗнӗ те хӑнасене ташласа савӑнтарнӑ. Унӑн ташши Иродпа хӑнисене питӗ килӗшсе кайнӑ. Ирод вара хӗре: «Манран мӗн ыйтассу килет, ҫавна ыйт. Эпӗ сана кирек мӗн ыйтсан та парӑп, ҫур патшалӑхӑма та пама хатӗр», – тесе тупа тунӑ. 24Хӗр амӑшӗ патне тухнӑ та: «Мӗн ыйтам-ши?» – тенӗ. «Шыва кӗртекен Иоанн пуҫне ыйт», – тенӗ амӑшӗ. 25Хӗрӗ ҫавӑнтах патша патне васкаса кӗнӗ. «Шыва кӗртекен Иоанн пуҫне тирӗк ҫине хурса халех илсе килсе пар мана», – тенӗ вӑл. 26Патша салхуланнӑ, анчах хӑнисем умӗнче тупа тунӑран мӗн ыйтнине пама пулнӑ. 27Вара патша ҫав самантрах, Иоанн пуҫне илсе килме хушса, пӗр салтакне тӗрмене янӑ. 28Салтакӗ тӗрмене кайнӑ та Иоанн пуҫне касса, тирӗк ҫине хурса хӗр патне илсе пынӑ, лешӗ вара ӑна амӑшне панӑ. 29Ҫавна илтсен Иоанн вӗренекенӗсем пынӑ та унӑн ӳтне тупӑклӑха илсе кайса пытарнӑ+.

Пилӗк пин ҫынна тӑрантарни

(Мф. 14:13-21; Лк. 9:10-17; Ин. 6:1-14)

30•Апостолсем Иисус патӗнче пуҫтарӑннӑ, хӑйсем мӗн-мӗн тунине, мӗн-мӗн вӗрентнине йӑлтах каласа панӑ+. 31Килен-каян йышлӑ пулнӑран вӗсен апат ҫиме те май пулман, ҫавӑнпа Иисус вӗсене ҫапла каланӑ: «Халӗ хамӑр кӑна ҫын ҫук вырӑна каяр та кӑштах канар»+. 32Вара вӗсем пӗр хӑйсем кӑна кимӗпе ҫын ҫук вырӑна ишсе кайнӑ. 33Ҫапах та вӗсем ишсе кайнине ҫынсем асӑрханӑ, чылайӑшӗ вӗсене палласа илнӗ. Тӗрлӗ хуласенчен тухнӑ халӑх, васкаса, ҫав вырӑна маларах ҫитнӗ те Иисус патне пухӑннӑ. 34Ҫыран хӗррине тухсан Иисус унта ҫынсем нумай пулнине курнӑ. Вӑл ҫынсене хӗрхеннӗ, мӗншӗн тесен вӗсем кӗтӳҫӗсӗр сурӑхсем пекех пулнӑ. Вара Иисус вӗсене чылай вӗрентнӗ+. 35Каҫ пулса килнӗрен вӗренекенӗсем Иисус патне пырса ҫапла каланӑ: «Кунта ҫын пурӑнман вырӑн, ӗнтӗ каҫ та пулса килет. 36Эсӗ ҫынсене таврари ялсене кайса хӑйсем валли ҫӑкӑр туянмашкӑн ярсамччӗ, вӗсен ҫиме ҫук». 37«Ҫимелли вӗсене эсир хӑвӑр парӑр», – тавӑрнӑ Иисус. «Вӗсене ҫитерме пӗр ик ҫӗр динарийлӗх ҫӑкӑр кирлӗ. Кайса туянмалла-и вара пирӗн?» – тенӗ Ӑна. 38«Кайса пӑхӑр-ха, сирӗн миҫе ҫӑкӑр пур?» – тенӗ Иисус вӗсене. «Пилӗк ҫӑкӑрпа икӗ пулӑ», – тенӗ лешсем кайса пӗлнӗ хыҫҫӑн. 39Вара Иисус халӑха ушкӑнӑн-ушкӑнӑн ҫерем ҫине лартма хушнӑ. 40Ҫынсем ушкӑнӑн-ушкӑнӑн ҫӗршерӗн, аллӑшарӑн ларса тухнӑ. 41Унтан Иисус пилӗк ҫӑкӑрпа икӗ пулла илсе ҫӳлелле пӑхнӑ та Турра тав тунӑ. Ҫӑкӑрсене Вӑл халӑха валеҫмешкӗн вӗренекенӗсене хуҫа-хуҫа панӑ; икӗ пуллине те ҫавнашкалах валеҫнӗ. 42Пурте ҫисе тӑраннӑ. 43Унтан юлнӑ ҫӑкӑр татӑкӗсене, пулӑ татӑкӗсене тата вун икӗ кунтӑк туллиех пухнӑ. 44Ҫиекенсенчен арҫынсем кӑна пилӗк пине яхӑн пулнӑ.

Иисус шыв ҫийӗпе утни

(Мф. 14:22-33; Ин. 6:15-21)

45•Ҫавӑн хыҫҫӑнах Иисус вӗренекенӗсене кимӗ ҫине ларма, Хӑйӗнчен маларах тепӗр енне, Вифсаидӑналла, кимӗпе ишсе каҫма хушнӑ. Хӑй халӑха ӑсатма юлнӑ+. 46Халӑхпа сывпуллашсан Иисус ту ҫине кӗлтума кайнӑ+. 47Каҫхине кимӗ тинӗс варрипе ишсе пынӑ, Иисус вара пӗчченех ҫыран хӗрринче пулнӑ. 48Вӑл вӗренекенӗсем кӗсменпе вӑйран кайса ҫиле хирӗҫ ишнине курнӑ. Тул ҫутӑласпа вара, тинӗс ҫийӗпе утса, Иисус вӗсем патне пынӑ, иртсе каясшӑн та пулнӑ. 49Вӑл тинӗс ҫийӗпе утса пынине курсан вӗренекенӗсем, куҫа мӗлке курӑнать пулӗ тесе, хӑранипе кӑшкӑрсах янӑ+. 50Вӑл пурин куҫне те курӑннӑран вӗсен сехри хӑпнӑ та. Иисус вара ҫав самантрах сасӑ парса: «Хастар пулӑр! Ку – Эпӗ, ан хӑрӑр!» – тенӗ. 51Вӑл вӗсен кимми ҫине ларсанах ҫил чарӑннӑ. Вӗренекенӗсем тӗлӗнмеллипех тӗлӗннӗ. 52Мӗншӗн тесен чунӗсем уҫӑлса ҫитеймен пирки вӗсем ҫӑкӑрпа тунӑ хӑвата та ӑнланса илеймен пулнӑ-ха+.

Геннисаретра чирлисене сыватни

(Мф. 14:34-36)

53Тинӗс урлӑ ишсе каҫсан вӗсем Геннисарет ҫӗрне ҫитнӗ те ҫыран хӗррине пырса чарӑннӑ+. 54-55Кимӗ ҫинчен ансанах унти ҫынсем Иисуса палласа илнӗ те йӗри-таврах Ун ҫинчен пӗлтерсе ҫӳренӗ. Вара чирлисене вырӑнӗ-мӗнӗпех Иисус ҫавӑнта тенӗ ҫӗре илсе пыра пуҫланӑ+. 56Яла-и, хулана-и – Иисус кирек ӑҫта пырсан та – пур ҫӗрте те ҫынсем чирлисене уҫӑ лаптӑка илсе тухса вырттарнӑ. Вара Иисусран тумтир аркине те пулин сӗртӗнтерме йӑлӑннӑ. Ӑна сӗртӗнекенсем пурте сывалнӑ+.

7-мӗш сыпӑк

Ваттисен йӑли-йӗркине тытса пырасси ҫинчен

(Мф. 15:1-20)

7^1•Пӗррехинче Иисус патне фарисейсем тата Иерусалимран пынӑ темиҫе саккун вӗрентӳҫи пухӑннӑ. 2Вӗсем Иисусӑн хӑш-пӗр вӗренекенӗсем ҫуман, таса мар алӑпах ҫӑкӑр ҫинине асӑрханӑ та вӗсене ӳпкеленӗ. 3Кунта ҫакна каламалла: фарисейсем, пур иудейсем пекех, ваттисен йӑлипе аллисене тӗплӗн ҫумасӑр ҫимеҫҫӗ+. 4Ҫавнашкалах пасартан тавӑрӑнсан та ҫӑвӑнас йӑлана туса ирттермелле, вара тин ҫимелле. Вӗсен тата ытти нумай йӑласене те тытса пымалла: савӑт-сапана та, сак-тенкеле те йӗркене пӑхӑнса ҫумалла+. 5Унтан фарисейсемпе саккун вӗрентӳҫисем Иисусран ыйтнӑ: «Мӗншӗн Санӑн вӗренекенӳсем ваттисен йӑлине пӑхӑнмаҫҫӗ, ҫиес умӗн аллисене ҫумаҫҫӗ?»+
6Иисус вӗсене ҫапла хуравланӑ: «Сирӗн ҫинчен, икӗ питлӗскерсем ҫинчен, Исаия пророк Турӑ сӑмахӗсемпе аван ҫырса хӑварнӑ: „Ҫак ҫынсем чӗлхи-ҫӑварӗпе Мана хисеплеҫҫӗ, анчах чун-чӗрипе Манран питӗ аякра+. 7Вӗсем этем шухӑшласа кӑларнӑ вӗрентӗве, йӑла-йӗркене вӗрентеҫҫӗ пулсан, вӗсем Мана пуҫҫапни усӑсӑр“+. 8Эсир те Турӑ хушнине пӑрахӑҫласа этем шухӑшласа кӑларнӑ йӑласене ҫеҫ – савӑт-сапа ҫӑвассине тата ҫавӑн евӗрлӗ ытти тем те пӗре – тытса пыратӑр». 9Иисус татах ҫапла каланӑ: «Эсир хӑвӑр йӑлӑра тытса пырас тесе Турӑ хушнине пӑрахӑҫлани лайӑх-им? 10Моисей ҫапла каланӑ пулнӑ-ҫке-ха: „Аҫу-аннӳне хисепле“ тата „Ашшӗне е амӑшне усал сӑмах калакана вилӗм ҫиттӗр“. 11Эсир вара мӗне вӗрентетӗр? „Ҫын хӑй ашшӗне е амӑшне парассине „корван“ (Турӑ валлилӗх) тесе уйӑрса хума пултарать“, – тетӗр эсир. 12Капла вӗренти вӑл ҫынна аҫушӑн е аннӳшӗн нимӗн тумасан та юрать тениех-ҫке. 13Ҫавнашкал япаласем эсир урӑх та нумай тӑватӑр. Ҫапла майпа эсир хӑвӑр кӑларнӑ йӑла-йӗркешӗн Турӑ сӑмахне пӑрахӑҫлатӑр».

14Унтан Иисус халӑха чӗнсе ҫапла каланӑ: «Пурте Мана итлӗр те ӑнланса илӗр. 15Ҫынна тулашран кӗрекенни нимӗн те ирсӗрлетме пултараймасть, ӑшран тухаканни ирсӗрлетет+. 16Илтме хӑлха пурри илттӗр![*]» 17Иисус халӑхран уйӑрӑлса пӳрте кӗрсен вӗренекенӗсем Унран ҫак ытарлӑх мӗне пӗлтернине ыйтнӑ. 18Иисус вӗсене ҫапла каланӑ: «Эсир те ҫав териех ӑнланусӑр-и? Тулашран кӗрекенни нимӗн те ҫынна ирсӗрлетме пултарайманнине те ӑнланмастӑр-и? 19Тулашран кӗрекенни ҫын чун-чӗрине мар, вар-хырӑмне кӗрет те тулашах тухать». (Ҫапла майпа Иисус мӗн пур апат-ҫимӗҫ таса пулнине пӗлтернӗ.)+
20«Ӑшран тухаканни вара ҫынна Турӑ умӗнче ирсӗрлетет, – тенӗ Вӑл малалла+. 21-22– Мӗншӗн тесен усал шухӑшсем пурте: мӑшӑра улталасси, аскӑнланасси, ҫын вӗлересси, вӑрласси, ҫӑткӑнланасси, хаярланасси, улталасси, чарак ҫукки, кӗвӗҫесси, Турра хурласси, мӑнкӑмӑлланасси, ӑссӑрланасси – ҫын ӑшӗнчен, чун-чӗринчен тухаҫҫӗ+. 23Ҫак пӗтӗм усаллӑх ӑшран тухать, ҫынна Турӑ умӗнче ирсӗрлетет».

Сирофиники хӗрарӑмӗн хӗрне сыватни

(Мф. 15:21-28)

24•Унтан кайсан Иисус Тирпа Сидон ҫӗрне пынӑ та пӗр ҫуртра чарӑнса тӑнӑ. Вӑл Хӑй унтине никама та пӗлтересшӗн пулман, анчах ҫынсем пурпӗрех пӗлнӗ. 25Хӗрне усал ернӗ пӗр хӗрарӑм Иисус килни ҫинчен илтнӗ те, пырса, Ун ури умне ӳксе пуҫҫапнӑ, 26хӗрӗ ӑшӗнчи усала хӑваласа кӑларма тархасланӑ. Вӑл хӑй урӑх халӑх хӗрарӑмӗ, Сирофиники ҫынни пулнӑ+. 27Анчах та Иисус ӑна ҫапла каланӑ: «Малтан ачасене тӑрантармалла, мӗншӗн тесен ачасем ҫиес ҫӑкӑра йытӑсене пӑрахса пани аван мар»+. 28«Ҫапли ҫапла та-ха, Хуҫамӑр, – тавӑрнӑ Ӑна хӗрарӑм, – анчах йытӑсем те ача-пӑча сӗтел айне ӳкернӗ тӗпренчӗксене ҫиеҫҫӗ-ҫке». 29«Сӑмаху тӗрӗс пулчӗ, – тенӗ ӑна Иисус, – халӗ каях, хӗрӳ ӑшӗнчи усал тухрӗ!» 30Киле пырсан ҫак хӗрарӑм хӑйӗн хӗрӗ вырӑн ҫинче выртнине курнӑ. Ун ӑшӗнчи усал тухнӑ иккен.

Хӑлхасӑр, селӗп ҫынна сыватни

31Иисус Тирпа Сидон ҫӗрӗнчен Вунхула ҫӗрӗ витӗр каллех Галилея тинӗсӗ хӗррине тухнӑ+. 32Ҫавӑнта Иисус патне хӑлхасӑр, селӗп ҫынна илсе пынӑ та Ӑна ҫав ҫын ҫине аллине хума тархасланӑ. 33Иисус ӑна халӑхран уйӑрнӑ та, куҫа-куҫӑн юлсан, Хӑйӗн пӳрнисене унӑн хӑлхи шӑтӑкӗсене чикнӗ. Унтан Вӑл сурнӑ та унӑн чӗлхине сӗртӗннӗ+. 34Вара тӳпенелле пӑхса ассӑн сывласа янӑ та ҫав ҫынна: «Еффафа», – тенӗ (ку вӑл «уҫӑл» тени пулать). 35Ҫав самантрах унӑн хӑлхи уҫӑлнӑ, чӗлхи ҫыхланни те иртсе кайнӑ, вӑл чип-чиперех калаҫа пуҫланӑ. 36Иисус ҫынсене ҫак ӗҫ пирки никама та калама хушман. Анчах чарнӑҫемӗн вӗсем ытларах та ытларах калаҫса ҫӳренӗ+. 37«Вӑл мӗн туни пӗтӗмпех вырӑна килет, – тенӗ вӗсем тӗлӗнмеллипех тӗлӗнсе, – хӑлхасӑррисем те илтме тытӑнаҫҫӗ, чӗлхесӗррисем те калаҫма пуҫлаҫҫӗ».

8-мӗш сыпӑк

Тӑватӑ пин ҫынна тӑрантарни

(Мф. 15:32-39)

8^1•Ҫав кунсенче пӗрре Иисус патне питӗ нумай халӑх пухӑннӑ. Ҫимелли вӗсен нимӗн те пулман. Иисус Хӑйӗн вӗренекенӗсене чӗнсе илсе ҫапла каланӑ: 2«Ҫак халӑха Эпӗ шеллетӗп: ҫынсем ӗнтӗ виҫӗ кун хушши Манпа пӗрле, ҫиме вӗсен нимӗн те ҫук+. 3Килӗсене выҫах ярсан, вӗсем ҫул ҫинче халран кайӗҫ, мӗншӗн тесен хӑшӗ-пӗри питӗ инҫетрен килнӗ». 4«Кунта, ҫын пурӑнман вырӑнта, вӗсене тӑраниччен ҫитермелӗх кам ӑҫтан ҫӑкӑр тупма пултарӗ?» – тавӑрнӑ Ӑна вӗренекенӗсем. 5«Сирӗн миҫе ҫӑкӑр пур?» – ыйтнӑ вӗсенчен Иисус. «Ҫиччӗ», – тенӗ вӗсем. 6Вара Иисус халӑха ҫерем ҫине ларма хушнӑ. Унтан ҫав ҫичӗ ҫӑкӑра илсе Турра тав тунӑ та халӑха валеҫме вӗренекенӗсене хуҫа-хуҫа панӑ, лешсем вара валеҫнӗ. 7Тата вӗсен кӑштах вӗтӗ пулӑ пулнӑ. Турра тав тунӑ хыҫҫӑн Иисус пуллине те халӑха валеҫме хушнӑ. 8Пурте ҫисе тӑраннӑ. Юлнӑ татӑкӗсене тата ҫичӗ карҫинкка пухнӑ. 9-10Ҫиекеннисем тӑватӑ пине яхӑн пулнӑ. Халӑхпа сывпуллашсанах Вӑл вӗренекенӗсемпе кимӗ ҫине ларса Далмануфа ҫӗрне ишсе кайнӑ.

Тӳперен хӑват кӑтартма ыйтни

(Мф. 16:1-4)

11•Унта фарисейсем пынӑ та Иисуспа тавлашма пуҫланӑ. Вӗсем, Ӑна илӗртсе тӗрӗслес тесе, тӳперен хӑват кӑтартма хистесех ыйтнӑ+. 12Вара Вӑл ассӑн сывласа янӑ та ҫапла каланӑ: «Ҫак ӑру мӗншӗн-ха хӑват кӑтартма хистесех ыйтать? Чӑн калатӑп сире: ӑна нимӗнле хӑват та пулмӗ». 13Вӗсенчен уйӑрӑлсан Иисус каллех кимӗпе тинӗс тепӗр енне кайма тухнӑ.

Фарисейсен кӑвас тӗпӗ ҫинчен

(Мф. 16:5-12)

14•Вӗренекенӗсем хӑйсемпе пӗрле ҫӑкӑр илме маннӑ, кимӗ ҫинче вӗсен пурӗ те пӗр ҫӑкӑр анчах пулнӑ. 15Иисус вӗсене хытарсах каланӑ: «Асӑрханӑр, фарисейсен кӑвас тӗпӗнчен, Иродӑн кӑвас тӗпӗнчен сыхланӑр»+. 16«Вӑл пирӗн ҫӑкӑр ҫуккишӗн ҫапла калать ӗнтӗ», – тенӗ вӗсем пӗр-пӗрин хушшинче. 17Вара Иисус вӗсем мӗн ҫинчен калаҫнине пӗлсе ҫапла каланӑ: «Мӗншӗн эсир хӑвӑрӑн ҫӑкӑр ҫукки пирки калаҫатӑр? Халичченех ӑнкарса, ӑнланса илейместӗр-и? Халичченех ӑс-тӑнӑрсем уҫӑлса ҫитеймерӗҫ-и+? 18Куҫлӑ пулин те – курмастӑр-им? Хӑлхаллӑ пулин те – илтместӗр-им? Ҫакна астумастӑр-им: 19Эпӗ пилӗк ҫӑкӑра пилӗк пин ҫынна хуҫа-хуҫа парсан, юлашки юлнӑ татӑкӗсене миҫе кунтӑк туллиех пухрӑр-ха эсир?» «Вун иккӗ», – тавӑраҫҫӗ Ӑна+. 20«Тата ҫичӗ ҫӑкӑра тӑватӑ пин ҫынна валеҫсе парсан, юлнӑ татӑкӗсене миҫе карҫинкка тултартӑр-ха?» «Ҫиччӗ», – теҫҫӗ лешсем+. 21«Эппин мӗншӗн-ха халичченех ӑнланмастӑр?» – тенӗ вара Иисус.

Вифсаидӑра суккӑра сыватни

22Пӗррехинче, вӗсем Вифсаида витӗр тухнӑ чухне, Ун патне суккӑра ҫавӑтса пынӑ та Иисуса ӑна сӗртӗнме йӑлӑннӑ+. 23Иисус ҫав суккӑр ҫынна ялтан ҫавӑтса тухнӑ та унӑн куҫне сурчӑкпа йӗпетсе шӑлса, ун ҫине аллине хурса ыйтнӑ: «Мӗн те пулин куратӑн-и?»+
24Лешӗ пӑхнӑ та ҫапла каланӑ: «Уҫӑмсӑр курӑннӑ пирки иртсе ҫӳрекен ҫынсем йывӑҫ пек курӑнаҫҫӗ». 25Иисус каллех аллипе ун куҫне сӗртӗннӗ, пӑхма каланӑ. Суккӑр ҫын вара тӳрленнӗ, йӑлтах витӗр куракан пулнӑ. 26Вара Иисус ӑна киле ярса ҫапла каланӑ: «Яла-мӗне кӗрсе ан тӑр, ялта никама та каласа ан кӑтарт».

Иисус кам пулнине Петр пӗлтерни

(Мф. 16:13-20; Лк. 9:18-21)

27•Унтан Иисуспа вӗренекенӗсем Филипп Кесарийӗ таврашӗнчи ялсене кайнӑ. Ҫул ҫинче Иисус Хӑйӗн вӗренекенӗсенчен: «Ҫынсем Мана Кам вырӑнне хураҫҫӗ?» – тесе ыйтнӑ. 28«Пӗрисем – Шыва кӗртекен Иоанн вырӑнне, теприсем вара – Илия вырӑнне, хӑшӗ-пӗрисем тата – пӗр-пӗр урӑх пророк вырӑнне хураҫҫӗ», – тавӑрнӑ вӗренекенӗсем+. 29«Эсир хӑвӑр вара Мана Кам вырӑнне хуратӑр?» – ыйтнӑ вӗсенчен Иисус. «Эсӗ – Турӑ Суйласа илни, Христос», – тавӑрса каланӑ Ӑна Петр+. 30Иисус вӗсене Хӑй ҫинчен никама та калама хушман+.

Иисус Хӑй вилсе чӗрӗлесси ҫинчен калани

(Мф. 16:21-28; Лк. 9:22-27)

31•Унтан Иисус вӗренекенӗсене Этем Ывӑлӗ нумай асап курасси ҫинчен, ятлӑ-сумлӑ ҫынсемпе аслӑ священниксем тата саккун вӗрентӳҫисем Хӑйне йышӑнас ҫукки ҫинчен кала пуҫланӑ. Тата Вӑл Хӑйне вӗлересси ҫинчен, виҫҫӗмӗш кунне чӗрӗлсе тӑрасси ҫинчен те каласа панӑ+. 32Ҫак сӑмахсене Вӑл уҫҫӑнах каланӑ. Анчах та Петр Ӑна, аяккарах чӗнсе илсе, хирӗҫлеме пуҫланӑ+. 33Вара Иисус вӗренекенӗсем ҫине ҫавӑрӑнса пӑхнӑ та Петра пат татса ҫапла каланӑ: «Кай Ман патӑмран, шуйттан! Эсӗ Турра юрӑхли ҫинчен мар, этеме юрӑхли ҫинчен шухӑшлатӑн!»+
34Унтан халӑха тата Хӑйӗн вӗренекенӗсене чӗнсе илсе каланӑ: «Кам Ман хыҫҫӑн пырас тет, ҫав хӑй ҫинчен манса, хӑйӗн асап хӗресне йӑтса, Ман хыҫҫӑн пытӑр+. 35Мӗншӗн тесен хӑйӗн пурӑнӑҫне упраса хӑварас текен ӑна ҫухатӗ. Хӑйӗн пурӑнӑҫне Мана тата Ырӑ Хыпара халалласа ҫухатакан ӑна упраса хӑварӗ+. 36Ҫын, пӗтӗм тӗнчене хӑй аллине илсен те, хӑй чунне сиен тусан, ӑна мӗн усси пулӗ+? 37Ҫын хӑй чунне мӗн хакпа илейӗ? 38Кам ҫак пӑсӑк та ҫылӑхлӑ ӑру хушшинче Манран тата Ман сӑмахӑмсенчен вӑтанать, Этем Ывӑлӗ те Ашшӗ мухтавӗпе, святой ангелӗсемпе пӗрле килсен унран вӑтанӗ»+.

9-мӗш сыпӑк

9^1«Чӑн калатӑп сире, – тенӗ унтан Иисус вӗсене, – ҫакӑнта тӑракансенчен хӑшӗ-пӗрисем Турӑ Патшалӑхӗ хӑватлӑн килнине хӑйсем виличченех курӗҫ»+.

Иисус Христос сӑн-сӑпачӗ улшӑнни

(Мф. 17:1-13; Лк. 9:28-36)

2•Пӗр ултӑ кун иртсен Иисус Петра, Иакова тата Иоана ыттисенчен уйрӑммӑн Хӑйпе пӗрле ҫӳллӗ ту ҫине илсе кайнӑ. Вара Унӑн сӑн-сӑпачӗ вӗсен умӗнчех улшӑннӑ:+
3Унӑн тумтирӗ юр пек чӑлт шуррӑн ҫуталса тӑнӑ, ҫӗр ҫинчи пӗр шуратакан та унашкал шуратаймасть. 4Сасартӑк вӗсене Иисуспа калаҫса тӑракан Илияпа Моисей курӑннӑ. 5Ҫавӑн чухне Петр Иисуса каланӑ: «Равви![*] Епле аван пире кунта. Атьӑр виҫӗ хӳшӗ тӑвар: пӗрне – Сан валли, теприне – Моисей валли, тата теприне – Илия валли». 6Ҫакна вӑл ним калама аптӑранӑран каланӑ, мӗншӗн тесен вӗсем хӑраса ӳкнӗ пулнӑ. 7Сасартӑк вӗсене пӗлӗт пырса хупӑрласа илнӗ, пӗлӗт ҫинчен вара: «Ҫакӑ Манӑн савнӑ Ывӑлӑм, Ӑна итлӗр!» – текен сасӑ илтӗннӗ+. 8Вӗренекенӗсем йӗри-тавралла йӑпӑр-япӑр пӑхкаланӑ, анчах та Иисуссӑр пуҫне урӑх никама та курман.

9Ту ҫинчен аннӑ чухне вара Иисус вӗсене мӗн курни ҫинчен Этем Ывӑлӗ вилӗмрен чӗрӗлсе тӑриччен никама та калама хушман+. 10Вӗсем хушнине итленӗ: ҫын ҫине сӑмах кӑларман. Вилӗмрен чӗрӗлсе тӑрасси тени мӗне пӗлтерет-ши тесе кӑна пӗр-пӗринпе калаҫнӑ. 11«Мӗншӗн-ха саккун вӗрентӳҫисем Христосран маларах Илия килмелле теҫҫӗ?» – ыйтнӑ Унран вӗренекенӗсем. 12Иисус вӗсене ҫапла тавӑрса каланӑ: «Малтан Илия килсе пурне те хатӗрлесе хумалла тени тӗрӗсех ӗнтӗ. Эппин мӗншӗн-ха Этем Ывӑлӗн нумай асап курмалла, мӑшкӑл тӳсмелле тесе те ҫырнӑ? 13Калатӑп сире: Илия килнӗччӗ ӗнтӗ. Анчах та, Ҫырнинче каланӑ пекех, унпа ҫынсем хӑйсем мӗн тӑвас тенине турӗҫ»+.

Усал сывлӑш ернӗ ачана сыватни

(Мф. 17:14-20; Лк. 9:37-43)

14•Унтан Иисус, ытти вӗренекенӗсем патне пырсан, вӗсем тавра халӑх йышлӑн тӑнине, саккун вӗрентӳҫисем Хӑйӗн вӗренекенӗсемпе тавлашнине курнӑ. 15Ӑна асӑрхасанах пӗтӗм халӑх тӗлӗнсе кайнӑ, ҫынсем Ун патне чупа-чупа пырса сывлӑх суннӑ. 16«Эсир вӗсемпе мӗн пирки тавлашатӑр?» – тесе ыйтнӑ Вӑл саккун вӗрентӳҫисенчен. 17Халӑх хушшинчен пӗри Ӑна ҫапла хуравланӑ: «Вӗрентекен! Эпӗ Сан патна чӗлхесӗр тӑвакан усал сывлӑш ернӗ ывӑлӑма илсе килтӗм+. 18Ҫав усал сывлӑш ӑна ӑҫта ярса илет, ҫавӑнта ҫӗре ӳкерет. Вара ывӑлӑм кӑпӑк кӑларса, шӑлне шатӑртаттарса выртать, шӑнӑр туртнипе хытсах каять. Ҫав усала хӑваласа кӑларма эпӗ Санӑн вӗренекенӳсенчен ыйтрӑм, анчах вӗсем пултараймарӗҫ». 19Иисус вара ӑна ҫапла тавӑрса каланӑ: «Эй, ӗненмен ӑру! Тата хӑҫанччен Манӑн сирӗнпе пулмалла-ши? Хӑҫанччен Манӑн сире тӳсмелле-ши? Ачине Ман патӑма илсе килӗр эппин». 20Ӑна Иисус патне илсе пынӑ. Усал сывлӑш Иисуса курнӑ-курманах ачана чӗтретсе пӑрахнӑ та, вӑл ҫӗре ӳксе, кӑпӑк кӑларса йӑвалана пуҫланӑ+. 21«Ывӑлна капла пулни чылайранпа-и?» – ыйтнӑ вара Иисус ачан ашшӗнчен. «Мӗн пӗчӗкренех, – тенӗ лешӗ. 22– Усал сывлӑш ӑна пӗтерес тесе вута та, шыва та темиҫе хут сиктерчӗ. Хӗрхенсем пире, мӗн те пулин тума пултарсан, пулӑшсам»+. 23Иисус вара ӑна ҫапла каланӑ: «Мӗн чухлӗ те пулин ӗненетӗн пулсан, ӗненекеншӗн Турӑ пурне те пултарттарать»+. 24Ача ашшӗ, куҫҫульленсе, ҫав самантрах: «Ӗненетӗп, Хуҫамӑр! Ӗненсех ҫитерейместӗп пулсан, пулӑшсам!» – тесе кӑшкӑрса янӑ. 25Иисус, халӑх васкаса пуҫтарӑннине курса, усал сывлӑша чарса каланӑ: «Чӗлхесӗр-хӑлхасӑр тӑвакан сывлӑш, сана хушатӑп: тух ун ӑшӗнчен, текех нихӑҫан та ун ӑшне ан кӗр!» 26Вара усал сывлӑш кӑшкӑрса ярса, ачана чӗтретсе пӑрахса ун ӑшӗнчен тухнӑ. Ача вилнӗ пек выртнине курсан: «Вилсе кайрӗ», – тенӗ чылайӑшӗ+. 27Анчах та Иисус ӑна аллинчен тытса тӑратнӑ та, вӑл тӑнӑ+. 28Унтан, Иисус пӗр пӳрте кӗрсен, куҫа-куҫӑн юлнӑ вӗренекенӗсем Унран ҫапла ыйтнӑ: «Мӗншӗн эпир усала хӑваласа кӑлараймарӑмӑр?» 29«Усал-тӗсел таврашне кӗлтунипе тата типӗ тытнипе[*] ҫеҫ хӑваласа кӑларма пулать», – тенӗ вара Иисус вӗсене.

Иисус Хӑй вилсе чӗрӗлесси ҫинчен тепӗр хут калани

(Мф. 17:22-23; Лк. 9:43-45)

30•Иисуспа вӗренекенӗсем ҫав тӑрӑхран кайнӑ. Вӗсем Галилея ҫӗрӗпе пынӑ. Хӑйсем унта пулнине Иисус пӗлтересшӗн пулман. 31Иисус Хӑйӗн вӗренекенӗсене: «Этем Ывӑлне ҫынсен аллине тытса парӗҫ, Ӑна вӗлерӗҫ, вӗлерсен виҫҫӗмӗш кунне Вӑл чӗрӗлсе тӑрӗ», – тесе вӗрентсе каланӑ+. 32Анчах вӗсем ҫак сӑмахсене ӑнланса илеймен, Хӑйӗнчен ыйтма вара хӑранӑ+.

Кам аслӑрах

(Мф. 18:1-5; Лк. 9:46-48)

33•Иисуспа вӗренекенӗсем Капернаума ҫитнӗ. Пӗр пӳрте кӗрсен Иисус вӗренекенӗсенчен ыйтнӑ: «Ҫул ҫинче эсир пӗр-пӗринпе мӗн ҫинчен калаҫаттӑрччӗ-ха?»+
34Вӗсем чӗнмен, мӗншӗн тесен ҫул тӑршшӗпех хӑйсенчен хӑшӗ аслӑраххи пирки тавлашса пынӑ пулнӑ. 35Ларсан Вӑл Вун иккӗшне Хӑй патне чӗнсе илнӗ те ҫапла каланӑ: «Кам пуринчен те аслӑ пулас тет, ҫав пуринчен те кӗҫӗн, пуриншӗн те тарҫӑ пултӑр»+. 36Вара Вӑл пӗр пӗчӗк ачана вӗсен умне илсе пырса тӑратнӑ. Унтан, ачана ыталаса, вӗренекенӗсене каланӑ:+
37«Кам ҫакнашкал ачасенчен пӗрне Ман ятӑмшӑн хапӑл тӑвать, ҫав Мана йышӑнать. Мана хапӑл тӑваканни Мана ҫеҫ мар, Мана кунта Яракана та йышӑнать»+.

Кам сире хирӗҫ мар, ҫав сире майлӑ

(Лк. 9:49-50)

38«Вӗрентекен! – тенӗ ҫавӑн чухне Иоанн. – Эпир Сан ятупа усалсене хӑваласа кӑларакан пӗр ҫынна тӗл пултӑмӑр, анчах хамӑрпа пӗрле ҫӳременрен эпир ӑна чартӑмӑр»+. 39Иисус вара ҫапла каланӑ: «Ан чарӑр ӑна: Ман ятӑмпа хӑват тӑвакансенчен нихӑшӗ те Ман ҫинчен часах усал калаҫас ҫук. 40Кам сире хирӗҫ мар, ҫав сире майлӑ»+. 41«Чӑн калатӑп сире: кам сире Христос ҫыннисем тесе Ман ятӑмпа пӗр курка шыв ӗҫтерет, ҫав хӑйӗн илес сӑвапне ҫухатмӗ+.

Илӗртӳсем ҫинчен

(Мф. 18:6-9; Лк. 17:1-2)

42Кам та кам ҫак Мана ӗненекен пӗчӗкскерсенчен пӗрне те пулин илӗртсе ҫылӑха кӗртет, ҫавӑн мӑйне арман чулӗ ҫакса тинӗсе пӑрахсан, ӑна хӑйне лайӑхрах пулӗччӗ+. 43Сана аллу ҫылӑх тума илӗртет пулсан, ӑна касса пӑрах: икӗ аллупа тамӑка, сӳнми вута кӗриччен ӗмӗрлӗх пурӑнӑҫа чӑлаххӑн кӗни саншӑн лайӑхрах+. 44Унта, тамӑкра, вӗсене ҫиекен хурчӗ те вилмест, ҫунтаракан вучӗ те сӳнмест[*]. 45Сана уру ҫылӑх тума илӗртет пулсан, ӑна касса пӑрах: икӗ урупа тамӑка, сӳнми вута пӑрахнинчен ӗмӗрлӗх пурӑнӑҫа уксаххӑн кӗни саншӑн лайӑхрах. 46Унта, тамӑкра, вӗсене ҫиекен хурчӗ те вилмест, ҫунтаракан вучӗ те сӳнмест. 47Сана куҫу ҫылӑх тума илӗртет пулсан, ӑна чавса кӑларса пӑрах: икӗ куҫупа тамӑк вутне пӑрахнинчен Турӑ Патшалӑхне хӑрах куҫлӑн кӗни саншӑн лайӑхрах. 48Унта, тамӑкра, вӗсене ҫиекен хурчӗ те вилмест, ҫунтаракан вучӗ те сӳнмест. 49Турра кӳмелли кирек епле выльӑх-чӗрлӗхе те тӑварпа тӑварланӑ пекех кашниннех вутпа тӑварланмалла пулӗ. 50Тӑвар – ырӑ япала, анчах вӑл хӑватне ҫухатсан унӑн тутине эсир епле тавӑрӑр? Чун-чӗрӗрте ӗненӳ тӑварӗ пултӑр, пӗр-пӗринпе килӗштерсе пурӑнӑр»+.

10-мӗш сыпӑк

Уйӑрӑласси ҫинчен

(Мф. 19:1-12)

10^1•Унтан кайсан Иисус Иордан леш енчи ҫӗрсем урлӑ Иудея тӑрӑхне пынӑ. Каллех Ун патне халӑх пуҫтарӑннӑ, каллех, яланхи пекех, Вӑл ҫынсене вӗрентнӗ. 2Ҫавӑнта Иисус патне фарисейсем пынӑ та, Ӑна илӗртсе тӗрӗслес тесе, ҫапла ыйтнӑ: «Упӑшкин хӑй арӑмне уйӑрса яма юрать-и?» 3«Моисей саккунӗ ун пирки мӗн калать?» – тавӑрнӑ вӗсене Иисус. 4«Уйӑрӑлу хучӗ ҫырса парсан уйӑрӑлма Моисей ирӗк панӑ», – тенӗ вӗсем. 5Вара Иисус вӗсене ҫапла тавӑрса каланӑ: «Моисей сире ҫав йӗркене чунӑрсем уҫӑлса ҫитейменрен парса хӑварнӑ. 6Чӑн малтанах вара, тӗнчене пултарнӑ чухне, Турӑ ҫынсене арҫын тата хӗрарӑм пулмалла тунӑ. 7Ҫавӑнпа ҫын хӑйӗн ашшӗ-амӑшне хӑварать те+
8арӑмӗпе пӗрлешет. Вара иккӗшӗ пӗр ӳт пулаҫҫӗ, ӗнтӗ вӗсем иккӗн мар, пӗр ӳт. 9Ҫапла вара, Турӑ пӗрлештернине этем ан уйӑртӑр»+. 10Каярахпа пӗр килте Унӑн вӗренекенӗсем каллех ҫавӑн ҫинчен ыйтнӑ. 11Иисус вӗсене ҫапла каланӑ: «Кам хӑй арӑмне уйӑрса ярса урӑх арӑм илет, ҫав малтанхи арӑмне урӑх хӗрарӑмпа улталать. 12Арӑмӗ те упӑшкинчен уйӑрӑлса урӑххине качча кайсан мӑшӑрне улталать»+.

Иисус ачасене пиллет

(Мф. 19:13-15; Лк. 18:15-17)

13•Иисус аллипе сӗртӗнсе пиллетӗр тесе Ун патне ачасене илсе пынӑ, анчах та вӗренекенӗсем ача-пӑча илсе пыракансене Иисуса кансӗрлеме чарнӑ. 14Ҫавна курсан Иисус, ҫилленсе, вӗсене каланӑ: «Ачасене Ман патӑма ярӑр, килме ан чарӑр, мӗншӗн тесен Турӑ Патшалӑхӗ вӗсем пеккисемшӗн. 15Чӑн калатӑп сире: Турӑ Патшалӑхне кам ача пек йышӑнмасть, ҫав унта кӗреймӗ»+. 16Унтан Вӑл ачасене ыталанӑ та вӗсем ҫине аллине хурса пилленӗ+.

Иисуспа пӗр пуян ҫамрӑк

(Мф. 19:16-30; Лк. 18:18-30)

17•Иисус ҫула кайма тухнӑ чухне пӗр ҫын чупса пынӑ та Ун умне чӗркуҫленсе ларса Унран ҫапла ыйтнӑ: «Ырӑ Вӗрентекен! Ӗмӗрлӗх пурӑнӑҫлӑ пулас тесен манӑн мӗн тумалла-ши?»+
18«Мӗншӗн эсӗ Мана ырӑ тетӗн? – тавӑрнӑ ӑна Иисус. – Пӗр Турӑсӑр пуҫне никам та ырӑ мар. 19„Мӑшӑрна ан ултала, ҫынна ан вӗлер, ан вӑрла, судра суйса ан пӗлтер, ӗҫе тӳрӗ татса пар, аҫу-аннӳне хисепле“ текен пил-хушусене эсӗ пӗлетӗн»+. 20«Вӗрентекен, – тавӑрса каланӑ вӑл, – эпӗ вӑл пил-хушусене мӗн ачаранпах пӑхӑнса пурӑнатӑп»+. 21Вара Иисус ӑна тинкерсе пӑхнӑ та ӑшшӑн каланӑ: «Ӗнтӗ сана пӗр япала кӑна ҫитеймест: кай та пӗтӗм пурлӑхна сутса чухӑнсене валеҫсе пар, вара сан валли пурлӑх пӗлӗт ҫинче пулӗ. Ху кил те, асап хӗресне йӑтса, Ман хыҫҫӑн пыракан пул»+. 22Ҫак сӑмахсене илтсен вӑл аптӑраса кайнӑ та салхуллӑн пӑрӑнса утнӑ, мӗншӗн тесен вӑл питӗ пуян пулнӑ.

23Вара Иисус йӗри-тавралла пӑхса илсе Хӑйӗн вӗренекенӗсене ҫапла каланӑ: «Пуян ҫынсене Турӑ Патшалӑхне кӗмешкӗн епле йывӑр!»+
24Иисусӑн ҫак сӑмахӗсене илтсен вӗренекенӗсем тӗлӗнсе хытсах кайнӑ. Анчах та Иисус вӗсене татах ҫапла каланӑ: «Ачамсем, пуянлӑха шанакансене Турӑ Патшалӑхне кӗмешкӗн епле йывӑр! 25Пуяна Турӑ Патшалӑхне кӗрессинчен тӗвене йӗп ҫӑрти витӗр тухма ҫӑмӑлрах». 26«Эппин кам ҫӑлӑнма пултарӗ?» – шалт аптӑранипе пӗр-пӗринпе калаҫнӑ вӗренекенӗсем. 27Иисус вӗсем ҫине тинкерсе пӑхса ҫапла каланӑ: «Этем ӑна тума пултараймӗ, анчах та Турӑ тӑваять, мӗншӗн тесен Турӑ пурне те пултарать»+. 28Вара Петр Ӑна кала пуҫланӑ: «Акӑ эпир хамӑрӑн мӗн пуррине пӗтӗмпех хӑвартӑмӑр та Сан хыҫҫӑн пыракансем пултӑмӑр»+. 29«Чӑн калатӑп сире, – тенӗ Иисус, – кам та кам Маншӑн тата Ырӑ Хыпаршӑн е кил-ҫуртне, е тӑванӗсене, е ашшӗ-амӑшне, е арӑмне, е ачисене, е ани-ҫаранне хӑварать, ҫавӑ+
30халех, ҫак хӗсӗрлев саманинчех кил-ҫуртне те, тӑванне те, ашшӗ-амӑшне те, ачисене те, ани-ҫаранне те ҫӗр хут ытларах илӗ. Лери пурӑнӑҫра вара вӑл ӗмӗрлӗх чӗрӗлӗхлӗ пулӗ+. 31Малтисем чылайӑшӗ кайра пулӗҫ, кайрисем малта пулӗҫ»+.

Иисус Хӑй вилсе чӗрӗлесси ҫинчен виҫҫӗмӗш хут калани

(Мф. 20:17-19; Лк. 18:31-34)

32•Вӗсем Иерусалима каякан ҫулпа пынӑ. Сехӗрленсе ӳкнӗ вӗренекенӗсем умӗнче Иисус пынӑ, вӗсем хыҫҫӑн вара хӑраса кайнӑ халӑх утнӑ. Иисус Вун иккӗшне чӗнсе илсе вӗсене каллех Хӑйне мӗн кӗтнине кала пуҫланӑ: 33«Акӑ ӗнтӗ эпир Иерусалималла хӑпарса пыратпӑр, унта Этем Ывӑлне аслӑ священниксемпе саккун вӗрентӳҫисен аллине тытса парӗҫ. Вӗсем Ӑна суд туса вӗлерме йышӑнӗҫ, унтан урӑх халӑх ҫыннисен аллине парӗҫ. 34Лешӗсем Ӑна мӑшкӑл кӑтартӗҫ, чӗн пушӑпа хӗнӗҫ, питрен сурса пӗтерӗҫ. Ӑна вӗлерӗҫ, виҫҫӗмӗш кунне Вӑл чӗрӗлсе тӑрӗ»+.

Иаковпа Иоанн ыйтни

(Мф. 20:20-28)

35•Ҫавӑн чухне Ун патне Зеведей ывӑлӗсем Иаковпа Иоанн пынӑ та ҫапла каланӑ: «Вӗрентекен! Эпир мӗн ыйтнине туса парсамччӗ»+. 36«Сирӗншӗн мӗн тумалла вара Манӑн?» – ыйтнӑ Иисус. 37«Эсӗ Хӑвӑн чаплӑ Патшалӑхунта пире пӗрне Хӑвӑнтан сылтӑм енне, теприне сулахай енне лармалла тусамччӗ!» – тенӗ вӗсем Ӑна+. 38Анчах та Иисус вӗсене ҫапла тавӑрнӑ: «Хӑвӑр мӗн ыйтнине хӑвӑр та пӗлместӗр. Эпӗ ӗҫес асап куркине ӗҫме, Эпӗ кӗрес асап шывӗпе тӗне кӗме пултарайӑр-и эсир?»+
39«Пултаратпӑр», – тенӗ вӗсем. «Эпӗ ӗҫес асап куркине сире те ӗҫме лекӗ, Эпӗ кӗрес асап шывӗпе сире те тӗне кӗме тивӗ+. 40Анчах Хамран сылтӑм е сулахай енне лартаканӗ Эпӗ мар. Турӑ кам валли хатӗрленӗ, ҫавсем ларӗҫ». 41Ҫакна илтсен тепӗр вунӑ вӗренекенӗ Иаковпа Иоана тарӑхса кайнӑ. 42Иисус вара вӗренекенӗсене чӗнсе илсе ҫапла каланӑ: «Халӑхсен княҫӗсем пулма тивӗҫнисем халӑхпа хуҫаланнине, пуҫлӑхсем те халӑха пӑхӑнтарнине эсир пӗлетӗр. 43Анчах сирӗн хушшӑрта апла пулмалла мар: хӑвӑр хушшӑрта асли пулас текенӗн ыттисемшӗн тарҫӑ пулмалла+. 44Хӑвӑр хушшӑрта малти пулас текенӗн ыттисемшӗн чура пулмалла. 45Мӗншӗн тесен Этем Ывӑлӗ те Хӑйшӗн тӑрӑштарма килмен, Хӑй ҫынсемшӗн тӑрӑшас тесе, нумайӑшне ҫӑлмашкӑн Хӑй чунне тӳлевлӗхе пама килнӗ»+.

Суккӑр Вартимее сыватни

(Мф. 20:29-34; Лк. 18:35-43)

46•Вӗсем Иерихона ҫитнӗ. Иисуспа вӗренекенӗсем тата темӗн чухлӗ халӑх хуларан тухнӑ чухне пӗр суккӑр ҫын, Тимей ывӑлӗ Вартимей, ҫул хӗрринче ыйткаласа ларнӑ. 47«Иртсе пыраканни – Иисус Назорей», – тенине илтсен Вартимей кӑшкӑрса каланӑ: «Давид йӑхӗнчи Иисус! Хӗрхенсем мана!»+
48Нумайӑшӗ ӑна шӑпланма хушнӑ, анчах вӑл тата хытӑрах: «Давид йӑхӗн Ывӑлӗ! Хӗрхенсем мана!» – тесе кӑшкӑрнӑ. 49Иисус чарӑннӑ та ӑна чӗнсе илме хушнӑ. Вара ҫынсем хайхи суккӑра: «Ан хӑра, тӑр, Вӑл сана пыма хушать», – тенӗ. 50Вартимей ҫиелти тумне хывса пӑрахсах сиксе тӑнӑ та Иисус патне пынӑ. 51«Эсӗ Мана мӗншӗн чӗнетӗн?» – тенӗ ӑна Иисус. «Вӗрентекен! Манӑн куракан пуласчӗ», – тенӗ Ӑна суккӑр ҫын. 52Иисус ӑна ҫапла каланӑ: «Ӗнтӗ каях, ӗненӗвӳ ҫӑлчӗ сана». Вӑл вара ҫав самантрах куракан пулнӑ та ҫулпа Иисус хыҫҫӑн кайнӑ+.

11-мӗш сыпӑк

Иисус Христос Иерусалим хулине кӗни

(Мф. 21:1-11; Лк. 19:28-40; Ин. 12:12-19)

11^1•Иисуспа вӗренекенӗсем Иерусалималла ҫывхарса пынӑ. Ҫавӑн чухне, Елеон тӑвӗ патӗнчи Виффагипе Вифани тӗлне ҫитсен, Иисус икӗ вӗренекенне+
2ҫапла хушса янӑ: «Ҫак хӑвӑр умӑрти яла кайӑр, кӗнӗ-кӗменех унта эсир кӑкарса хунӑ ҫамрӑк ашака асӑрхӑр, ун ҫине ку таранччен никам та утланса ҫӳремен. Эсир ӑна вӗҫертсе ҫавӑтса килӗр. 3Кам та пулин сире: „Мӗн хӑтланатӑр?“ – тесен, эсир ҫапла калӑр: „Вӑл Хуҫамӑра кирлӗ, Хуҫамӑр часах ӑна каялла тавӑрса парӗ“». 4Вӗсем кайнӑ та урамра хапха умне кӑкарса хунӑ ҫамрӑк ашака тупса, ӑна вӗҫертсе илнӗ. 5«Мӗн хӑтланатӑр? – тенӗ вӗсене ҫавӑнта тӑракансенчен хӑшӗ-пӗрисем. – Ашака мӗншӗн вӗҫертетӗр?» 6Вӗсем Иисус хушнӑ пек хуравланӑ та, ҫынсем вӗсене янӑ. 7Унтан хайхи ҫамрӑк ашака Иисус патне ҫавӑтса пынӑ, ашак ҫине хӑйсен тумтирӗсене хунӑ. Иисус вара ун ҫине утланса ларнӑ. 8Темӗн чухлӗ халӑх хӑйсен тумтирӗсене Иисус умне ҫул тӑрӑх сарса пынӑ, теприсем тата йывӑҫ турачӗсем касса ҫул тӑрӑх пӑрахса пынӑ. 9Умӗнче пыракансем те, хыҫалта пыракансем те мухтаса ҫапла кӑшкӑрнӑ: «Осанна![*] Хуҫа Турӑ ячӗпе Килекен мухтавлӑ! 10Мӑн асаттемӗрӗн Давидӑн Хуҫа Турӑ ячӗпе килекен Патшалӑхӗ мухтавлӑ! Ҫӳл тӳпере те осанна!»+
11Иисус Иерусалима кӗрсен Турӑ Ҫуртне пынӑ та пӗтӗмпех тӗплӗн пӑхса ҫавӑрӑннӑ. Вара тӗттӗм пулса киличчен хуларан тухса Вун иккӗшӗпе пӗрле Вифание кайнӑ.

Ҫимӗҫсӗр смоква йывӑҫҫи

(Мф. 21:18-19)

12•Тепӗр кунне, вӗсем Вифанирен тухсан, Иисусӑн ҫиесси килнӗ+. 13Вӑл аякранах ешӗл ҫулҫӑллӑ смоква йывӑҫҫине асӑрханӑ та ун ҫинче ҫимӗҫ пур-ши тесе йывӑҫ патне пынӑ. Анчах та патнерех пырсан ун ҫинче ҫулҫӑсӑр пуҫне урӑх ним те тупайман, мӗншӗн тесен смоква ҫимӗҫне пухас вӑхӑт ҫитеймен пулнӑ-ха+. 14«Сан ҫинчен текех ӗмӗрне те никамӑн та ҫимӗҫ татса ҫимелле ан пултӑр», – тенӗ вара Иисус йывӑҫа. Ҫак сӑмахсене вӗренекенӗсем те илтнӗ.

Иисус Турӑ Ҫуртӗнчи сутуҫӑсене хӑваласа кӑларни

(Мф. 21:12-17; Лк. 19:45-48; Ин. 2:13-22)

15•Унтан вӗсем Иерусалима ҫитнӗ. Иисус Турӑ Ҫуртне кӗнӗ те унта суту-илӳ тӑвакансене хӑваласа кӑларма пуҫланӑ. Вӑл укҫа улӑштаракансен сӗтелӗсене, кӑвакарчӑн сутакансен тенкелӗсене тӳнтере-тӳнтере янӑ,+
16Турӑ Ҫурчӗ витӗр тӗрлӗ ӑпӑр-тапӑр ҫӗклесе ҫӳреме чарнӑ. 17Вӗсене вӗрентсе Вӑл ҫапла каланӑ: «„Манӑн ҫуртӑма пур халӑхсемшӗн те лартнӑ кӗлӗ ҫурчӗ тесе калӗҫ“, – темен-им Ҫырнинче? Эсир вара ӑна вӑрӑ-хурах йӑви туса хунӑ». 18Ҫак сӑмахсене илтнӗ саккун вӗрентӳҫисемпе аслӑ священниксем Иисуса пӗтерме май шыранӑ. Пӗтӗм халӑх Унӑн вӗрентӗвӗнчен тӗлӗннӗ пирки вӗсем Иисусран хӑранӑ+. 19Вара Вӑл тӗттӗм пулса киличчен хуларан тухса кайнӑ+.

Ӗненессипе каҫарасси ҫинчен

(Мф. 21:20-22)

20•Ирхине иртсе пынӑ чух вӗсем хайхи смоква йывӑҫҫи тымарӗ таранах типсе ларнине курнӑ. 21Вара Петр, аса илсе, Иисуса каланӑ: «Равви! Пӑх-ха, хайхи Эсӗ ылханнӑ смоква йывӑҫҫи типсе ларнӑ». 22Иисус вӗренекенӗсене ҫапла тавӑрса каланӑ: 23«Турра ӗненӗр! Чӑн калатӑп сире, кам ҫак тӑва: „Вырӑнунтан тапран та тинӗсе кӗрсе ӳк“, – тесе чун-чӗрипе иккӗленмесӗр, хӑй калани пурнӑҫланасса ӗненсе калать, вӑл кирек мӗн калани те пулатех+. 24Ҫавӑнпа калатӑп сире: эсир кӗлтунӑ чухне мӗн ыйтатӑр, ҫавна парасса ӗненӗр – вара илетӗрех+. 25Кама та пулин кӳреннӗ пулсан, кӗлӗ тунӑ чухне эсир ӑна каҫарӑр. Вара Ҫӳлти Аҫӑр та сирӗн ҫылӑхӑрсене каҫарӗ+. 26Эсир каҫармастӑр пулсан, Ҫӳлти Аҫӑр та сирӗн ҫылӑхӑрсене каҫармӗ»[*].

Кам Сана ҫакнашкал ирӗк панӑ?

(Мф. 21:23-27; Лк. 20:1-8)

27•Иисуспа вӗренекенӗсем каллех Иерусалима тавӑрӑннӑ. Вӑл Турӑ Ҫуртӗнче ҫӳренӗ чухне Ун патне аслӑ священниксемпе саккун вӗрентӳҫисем тата ятлӑ-сумлӑ ҫынсем пынӑ. 28«Эсӗ ҫакна мӗнле тивӗҫпе тӑватӑн? Кам Сана ҫакнашкал ирӗк панӑ?» – тесе ыйтнӑ вӗсем+. 29Иисус вӗсене хирӗҫ ҫапла каланӑ: «Манӑн та сирӗнтен пӗр сӑмах ыйтмалли пур. Эсир ҫавна хуравласан, эпӗ те сире ҫакна мӗнле тивӗҫпе тунине пӗлтерӗп. 30Калӑр-ха Мана: Иоанн шыва кӗртни ҫӳлтен е этемрен пулнӑ?»+
31Лешсем вара пӗр-пӗринпе канашлама пуҫланӑ: «Ҫӳлтен», – тесен, «Эсир Иоана мӗншӗн ӗненмерӗр?» – тейӗ Вӑл+. 32«Этемрен», – тесе вара вӗсем халӑхран хӑранипе калайман, мӗншӗн тесен пурте Иоана чӑн-чӑн пророк тесе шутланӑ+. 33«Пӗлместпӗр», – тенӗ вара вӗсем Иисуса. «Эппин Эпӗ те сире ҫакна мӗнле тивӗҫпе тунине каламастӑп», – тавӑрнӑ вӗсене Иисус.

12-мӗш сыпӑк

Усал пахчаҫӑсем ҫинчен каланӑ ытарлӑх

(Мф. 21:33-46; Лк. 20:9-19)

12^1•Иисус вӗсене ытарлӑн калама пуҫланӑ: «Пӗр ҫын иҫӗм ҫырли лартса пахча тунӑ, йӗри-тавра карта тытса ҫавӑрнӑ. Унтан вӑл сӗткен пусса кӑлармалли юхтаркӑч чавнӑ тата хурал пӳрчӗ лартнӑ. Вара пахчине тара панӑ та хӑй урӑх ҫӗре тухса кайнӑ+. 2Иҫӗм ҫырли татма вӑхӑт ҫитсессӗн вӑл тарҫине пахчаҫӑсем патне ҫырла илме янӑ. 3Анчах та лешсем тарҫӑна тытнӑ та хӗнесе тӑкса пуш алӑпах янӑ. 4Вара хуҫа вӗсем патне тепӗр тарҫине янӑ. Вӗсем ӑна та пуҫне чулпа персе шӑтарса, мӑшкӑл туса янӑ. 5Тата тепӗр тарҫине янӑ та, пахчаҫӑсем ӑна вӗлернӗ. Ытти янӑ тарҫӑсене те е хӗненӗ, е вӗлернӗ+. 6Ҫав хуҫан пӗртен-пӗр савнӑ ывӑлӗ пулнӑ. „Ывӑлӑмран вӑтанӗҫех“, – тенӗ те вӑл юлашкинчен пахчаҫӑсем патне хайхи ывӑлне янӑ+. 7Анчах та пахчаҫӑсем, хуҫа ывӑлне курсан, пӗр-пӗрне ҫапла каланӑ: „Ашшӗн пурлӑхӗ ҫакна юлмалла, атьӑр ӑна вӗлерер те тивӗҫлӗ еткерне хамӑр илер“+. 8Вара вӗсем ӑна тытса вӗлернӗ те иҫӗм ҫырли пахчинчен кӑларса пӑрахнӑ+. 9Ҫавӑн хыҫҫӑн пахча хуҫи мӗн тӑвӗ? Вӑл пырӗ те пахчаҫӑсене вӗлерттерӗ, пахчине урӑххисене парӗ+. 10-11„Ҫурт тӑвакансем пӑрахӑҫланӑ чул никӗсри тӗп чул пулса тӑчӗ; ҫакна Хуҫамӑр турӗ, ҫакна эпир пӑхса ытараймастпӑр“, – тенӗ Ҫырнинче. Эсир ҫавна та вуламан-им?»+
12Хайхи Иисуса илӗртсе тӗрӗслекенсем ҫак ытарлӑха хӑйсем ҫинчен каланине ӑнланса илнӗ те Ӑна ярса тытасшӑн пулнӑ, анчах та халӑхран хӑранӑ. Вара вӗсем ҫавӑрӑнса утнӑ+.

Рим патшине тӳлемелли налук

(Мф. 22:15-22; Лк. 20:20-26)

13•Унтан вӗсем, Иисус каланинче айӑпламалли сӑлтав тупасчӗ тесе, Ун патне темиҫе фарисея тата Ирод майлисене янӑ+. 14Лешсем пынӑ та Ӑна ҫапла каланӑ: «Вӗрентекен! Эсӗ тӳрӗлӗхлӗ пулнине, никама та юрама тӑрӑшманнине эпир пӗлетпӗр. Эсӗ ҫынна кам пулнине кура хакламастӑн, чӑнах та Турӑ ҫулӗ ҫинчен вӗрентетӗн. Эппин каласамччӗ: эпир Рим патшине налук тӳлени тӗрӗс-и, тӗрӗс мар-и? Ҫав налука пирӗн памалла-и, памалла мар-и?»+
15Анчах та Иисус, вӗсен чеелӗхне пӗлсе тӑрса, ҫапла каланӑ: «Мӗн эсир Мана илӗртсе тӗрӗслетӗр? Мана пӗр динарийлӗх укҫӑра илсе килсе кӑтартӑр-ха»+. 16Лешсем илсе пынӑ. Иисус вӗсене каланӑ: «Ҫакӑнта кам сӑнне ҫаптарнӑ, кам ятне ҫырнӑ?» «Патшанне», – тенӗ Ӑна вӗсем. 17Вара Иисус, вӗсене хуравласа, ҫапла каланӑ: «Патшанне патшана парӑр, Туррӑнне – Турра». Унӑн сӑмахӗсене илтсен вӗсем тӗлӗнмеллипех тӗлӗннӗ+.

Вилнисем чӗрӗлсе тӑрасси ҫинчен ыйтни

(Мф. 22:23-33; Лк. 20:27-40)

18•Унтан Иисус патне вилнисем чӗрӗлсе тӑрасса ӗненмен саддукейсем пырса ыйтнӑ:+
19«Вӗрентекен! Моисей пирӗн валли ҫапла ҫырса хӑварнӑ: „Камӑн та пулин ача-пӑчасӑр пиччӗшӗ вилсен, арӑмӗ тӑлӑха юлсан, шӑллӗ унӑн арӑмне качча илтӗр, пиччӗшӗн йӑхне тӑстӑр“. 20Пӗр кил-йышра ҫичӗ пӗртӑванччӗ. Асли авланчӗ те ача-пӑчасӑрах вилчӗ, 21вара унӑн арӑмне иккӗмӗшӗ илчӗ. Вӑл та ача-пӑчаллӑ пулаймасӑрах вилчӗ. Виҫҫӗмӗшӗпе те ҫаплах пулчӗ. 22Ҫав арӑма умлӑн-хыҫлӑн ҫиччӗшӗ те качча илчӗҫ пулин те, ача-пӑча таврашӗ юлмарӗ. Пуринчен кайран арӑмӗ те вилчӗ. 23Ӗнтӗ вилнисем чӗрӗлсе тӑрас вӑхӑт ҫитсен вӑл хӑшӗн арӑмӗ пулӗ-ши? Ҫиччӗшӗ те унпа пурӑннӑ-ҫке-ха». 24Иисус вӗсене ҫапла хуравланӑ: «Эсир Ҫырнине те, Турӑ хӑватне те пӗлмесӗр ҫак тӗслӗхпех аташатӑр-и? 25Вилнӗ ҫынсем, чӗрӗлсе тӑрсан, авланмӗҫ те, качча та каймӗҫ, вӗсем тӳпери ангелсем пек пулӗҫ. 26Вилнисем чӗрӗлсе тӑрасси пирки вара Моисей кӗнекинче каланӑ. Ҫунса тӑракан тӗмӗ ҫинчен каланӑ тӗле вуламан-им эсир? Унта Турӑ ӑна: „Эпӗ – Авраам Турри те, Исаак Турри те, Иаков Турри те“, – темен-им? 27Турӑ вӑл вилнисен Турри мар, чӗррисен Турри. Ҫапла вара, эсир пит йӑнӑш шухӑшлатӑр».

Чи аслӑ пил-хушу

(Мф. 22:34-40; Лк. 10:25-28)

28•Саккун вӗрентӳҫисенчен пӗри, вӗсем тавлашнине курса тӑрса, Иисус саддукейсене епле аван тавӑрса каланине илтсе, патнерех пынӑ. «Чи аслӑ пил-хушу хӑшӗ?» – тесе ыйтнӑ вӑл Иисусран. 29Вара Иисус ҫапла хуравланӑ: «Малтанхи пил-хушу ҫакӑ: „Эй, Израиль халӑхӗ, итле! Пирӗн Хуҫа Туррӑмӑр – пӗртен-пӗр Хуҫамӑр. 30Хуҫа Турруна пӗтӗм чӗререн, пӗтӗм чунран, пӗтӗм ӑс-халтан, пӗтӗм вӑй-халтан юрат“. Ҫакӑ – чи аслӑ пил-хушу! 31Иккӗмӗшӗ те ҫавнашкалах аслӑ: „Ҫывӑх ҫыннуна хӑвна юратнӑ пек юрат“. Ҫаксенчен аслӑрах пил-хушу урӑх ҫук», – тенӗ Вӑл+. 32«Вӗрентекен! Эсӗ чаплӑ хурав патӑн, – тенӗ вара Ӑна саккун вӗрентӳҫи. – Турӑ пӗрре анчах, Унран урӑххи ҫук тесе Эсӗ чӑннине каларӑн. 33Ӑна пӗтӗм чӗререн, пӗтӗм ӑс-халтан, пӗтӗм чунран, пӗтӗм вӑй-халтан юратмаллине те, ҫывӑх ҫынна хӑвна юратнӑ пек юратмаллине те Эсӗ тӗрӗс каларӑн. Ҫак пил-хушусене тытса пыни кирек епле парнерен те – пӗтӗмӗшпе ҫунтарса кӳнинчен те, ыттисенчен те – пахарах». 34Саккун вӗрентӳҫи ӑслӑ калаҫнине кура Иисус ӑна ҫапла каланӑ: «Эсӗ Турӑ Патшалӑхӗнчен инҫех те мар». Ҫавӑнтан кайран никам та Ӑна ыйтусем пама хӑяйман+.

Турӑ Суйласа илни кам йӑхӗнчен пулмалла?

(Мф. 22:41-46; Лк. 20:41-44)

35•Турӑ Ҫуртӗнче тата малалла вӗрентсе Иисус ҫапла каланӑ: «Епле-ха саккун вӗрентӳҫисем Турӑ Суйласа илни Давид йӑхӗнчен пулмалла теҫҫӗ+? 36Давид хӑй те, Святой Сывлӑш витӗмӗпе, ҫапла каланӑ пулнӑ-ҫке: „Хуҫамӑр манӑн Хуҫама ҫапла каланӑ: Эпӗ Санӑн тӑшманусене уру айне тӑвиччен Эсӗ Манӑн сылтӑм енче лар“+. 37Ҫапла вара, Давид хӑй Ӑна Хуҫам тет. Эппин епле-ха Вӑл унӑн йӑхӗнчен пулма пултарать?» Темӗн чухлӗ халӑх Ӑна савӑнса итлесе тӑнӑ+.

Саккун вӗрентӳҫисенчен асӑрхаттарни

(Мф. 23:1-36; Лк. 20:45-47)

38•Малалла Иисус ҫапла вӗрентсе каланӑ: «Саккун вӗрентӳҫисенчен асӑрханӑр. Вӗсем вӑрӑм тумтирпе саркаланса ҫӳреме юратаҫҫӗ, халӑх йышлӑ ҫӗрте хӑйсене саламланине килӗштереҫҫӗ. 39Синагогӑра вӗсем малта ларма, ӗҫкӗ-ҫикӗре кӗрекере ларма юратаҫҫӗ+. 40Ҫавсене, тӑлӑх арӑмсене кил-ҫуртсӑр хӑваракансене, ҫын умӗнче юриех нумайччен кӗлтӑвакансене, ыттисенчен те йывӑртарах айӑплав пулӗ».

Тӑлӑх арӑмӑн икӗ вак укҫи

(Лк. 21:1-4)

41•Иисус парне арчине хирӗҫ ларнӑ та ҫынсем унта укҫа янине сӑнанӑ. Пуянсенчен чылайӑшӗ нумай хунӑ+. 42Унтан пӗр чухӑн тӑлӑх хӗрарӑм пынӑ та пӗр кодрант чухлӗ икӗ вак укҫа хунӑ. 43Вара Иисус Хӑйӗн вӗренекенӗсене чӗнсе илсе ҫапла каланӑ: «Чӑн калатӑп сире: ҫак чухӑн тӑлӑх хӗрарӑм укҫа хуракансенчен пуринчен те ытларах хучӗ. 44Мӗншӗн тесен пурте арчана ытлашшине ячӗҫ, ку тӑлӑх хӗрарӑм вара пур-ҫук юлашки укҫине хучӗ, хӑйне пурӑнмалӑх укҫине пӗтӗмпех арчана ячӗ»+.

13-мӗш сыпӑк

Турӑ Ҫуртне аркатасси ҫинчен

(Мф. 24:1-2; Лк. 21:5-6)

13^1•Иисус Турӑ Ҫуртӗнчен тухнӑ чухне Ӑна пӗр вӗренекенӗ ҫапла каланӑ: «Вӗрентекен! Кур-ха, ҫурчӗсем те, вӗсене купаланӑ чулӗсем те епле чаплӑ!» 2Иисус ӑна хирӗҫ каланӑ: «Куратӑн-и ҫак капмар ҫуртсене? Ҫакӑнта чул ҫинче чул та юлмӗ, йӑлтах аркатӗҫ»+.

3Тепӗртакран, Иисус Елеон тӑвӗ ҫинче Турӑ Ҫурчӗ курӑнакан вырӑнта ларнӑ чухне, Петрпа Иаков тата Иоанпа Андрей Унпа куҫа-куҫӑн юлсассӑн ҫапла ыйтнӑ: 4«Каласамччӗ пире: вӑл хӑҫан пулӗ? Ҫавсем пурте пуласса мӗнле паллӑ тӑрӑх пӗлмелле?» 5Вӗсене хуравласа вара Иисус ҫапла кала пуҫланӑ: «Хӑвӑра кам та пулин илӗртсе улталасран асӑрханӑр,+
6мӗншӗн тесен Ман ятӑмпа килекенсем нумай пулӗҫ. „Эпӗ – Христос“, – тесе вӗсем чылайӑшне улталӗҫ. 7Вӑрҫӑсем ҫинчен илтсен, вӑрҫӑ хыпарӗсем илсен, хӑраса ан ӳкӗр, мӗншӗн тесен ҫапла пулмалла та, анчах ку пӗтес вӑхӑт мар-ха. 8Халӑх ҫине халӑх тапӑнӗ, патшалӑх ҫине патшалӑх вӑрҫӑпа тухӗ, тӗллӗн-тӗллӗн ҫӗр чӗтренӗ, выҫлӑх пуҫланӗ, халӑх пӑлханӗ. Ҫапах та ку – хӗн-хур пуҫламӑшӗ кӑна-ха+. 9Эсир вара хӑвӑра хӑвӑр сыхланса пурӑнӑр! Сире суд тума тытса парӗҫ, синагогӑсенче хӗнӗҫ. Мана пула сире пуҫлӑхсемпе патшасем умне Ман ҫинчен ҫирӗплетсе пӗлтермешкӗн тӑратӗҫ+. 10Анчах та малтан пур халӑхсем хушшинче те Ырӑ Хыпар сарӑлса ҫитмелле+. 11Сире суда тытса пама илсе кайнӑ чухне мӗн калас тесе малтанах ан кулянӑр, ан шухӑшлӑр. Ҫав самантра мӗн каламалли хӑех тупӑнӗ, мӗншӗн тесен калаканӗ эсир мар, Святой Сывлӑш пулӗ+. 12Тӑванӗ – тӑванне, ашшӗ ачисене вӗлерме тытса парӗ. Ачи-пӑчисем ашшӗ-амӑшне хирӗҫ кайӗҫ, вӗсене вилӗм кӳрӗҫ+. 13Ман ятӑмшӑн сире пурте курайми пулӗҫ. Кам вӗҫне ҫитичченех тӳсӗ, ҫав ҫӑлӑнӗ»+.

Хӑрушӑ асап-хуйхӑ ҫитесси ҫинчен

(Мф. 24:15-28; Лк. 21:20-24)

14•«Даниил пророк калани ҫитсен, ирсӗр пулмалла мар вырӑн ирсӗрлӗхпе юхӑнса тӑнине курсан, – вулакан ҫакна ӑнлантӑр, – Иудея халӑхӗ тусем ҫине тартӑр. 15Кил хушшинчи ҫын япала таврашӗ илес тесе пӳрте кӗрсе-туса ан тӑтӑр+. 16Хирти ҫын та тумтир таврашӗ илес тесе каялла ан тавӑрӑнтӑр. 17Ҫав кунсенче йывӑр ҫын пулнӑ хӗрарӑмсене, кӑкӑр ҫитерекен амӑшӗсене пысӑк хуйхӑ пулӗ+. 18Тарса хӑтӑлас вӑхӑт хӗлле ан пултӑрччӗ ҫеҫ тесе кӗлтӑвӑр. 19Мӗншӗн тесен ун чухне хӑрушӑ асап-хуйхӑ пулӗ. Унашкалли Турӑ пултарнӑ тӗнче пуҫланнӑранпа халиччен пулман та, пулас та ҫук+. 20Хуҫа Турӑ асап кунӗсен шутне чакарман пулсан, никам та ҫӑлӑнса юлаяс ҫукчӗ. Анчах та Хӑй суйласа илнисене хӗрхенсе Вӑл ҫав кунсен шутне чакарӗ+. 21Ҫавӑн чухне кам та пулин сире: „Христос акӑ кунта“ е: „Авӑ унта“, – тесен, ан ӗненӗр+. 22Мӗншӗн тесен суя христоссемпе суя пророксем тупӑнӗҫ. Вӗсем, тӗлӗнмелле паллӑсемпе хӑватсем кӑтартса, май килсен суйласа илнисене те илӗртсе улталама пӑхӗҫ+. 23Эсир вара сыхӑ пулӑр. Ҫаксем пирки Эпӗ сире малтанах каласа хурас терӗм»+.

Этем Ывӑлӗ килесси ҫинчен

(Мф. 24:29-31; Лк. 21:25-28)

24•«Ҫав кунсенче, асап хыҫҫӑн, хӗвел тӗттӗмленӗ, уйӑх ҫути сӳнӗ. 25Тӳпери ҫӑлтӑрсем ӳкӗҫ, ҫӳлти вӑй-хӑватсем кисренсе кайӗҫ+. 26Унтан ҫынсем тӳпери пӗлӗтсем ҫинче аслӑран та аслӑ хӑватпа тата мухтавпа килекен Этем Ывӑлне курӗҫ+. 27Ҫавӑн чухне Вӑл Хӑйӗн ангелӗсене ярӗ, Хӑй суйласа илнӗ ҫыннисене тӗнчен тӑватӑ енчен те, ҫӗр хӗрринчен пуҫласа пӗлӗт хӗррине ҫитичченех пуҫтарӗ»+.

Смоква йывӑҫҫипе танлаштарни

(Мф. 24:32-35; Лк. 21:29-33)

28•«Илер-ха, тӗслӗхрен, смоква йывӑҫҫине. Унӑн турачӗсем папка кӑларса ешере пуҫласан эсир ҫу ҫывхарнине пӗлетӗр. 29Ҫавнашкалах эсир те, Эпӗ калани пурнӑҫланса пынине курсан, ҫак тӗнче пӗтес вӑхӑт ҫывхарнине, алӑк умнех ҫитнине пӗлсе тӑрӑр. 30Чӑн калатӑп сире: ҫавсем пурте ҫак ӑру пӗтичченех пулса иртӗҫ+. 31Ҫӗрпе пӗлӗт те пӗтӗ, Ман сӑмахӑмсенчен пӗри те пӗтмӗ»+.

Сыхӑ пулма чӗнни

(Мф. 24:36-44)

32•«Ҫавӑ хӑш кун, хӑш сехетре пуласса никам та пӗлмест, тӳпери ангелсем те, Ывӑлӗ те пӗлмест. Ӑна пӗртен-пӗр Атте Турӑ кӑна пӗлет. 33Астӑвӑр, сыхӑ пулӑр, кӗлтӑвӑр, мӗншӗн тесен ҫав вӑхӑт хӑҫан ҫитессе пӗлме пултараймастӑр+. 34Ун чухне ак ҫак ытарлӑхра каланӑ пек пулӗ. Пӗр ҫын инҫе ҫула кайма пуҫтарӑннӑ. Килтен кайиччен вӑл кашни тарҫинех харпӑр-хӑй ӗҫӗшӗн яваплӑ пулма, хапха хуралҫине сыхӑ пулма хушса хӑварнӑ+. 35Ҫапла вара сыхӑ пулӑр, мӗншӗн тесен кил хуҫи те каҫпа, те ҫур ҫӗрте, те автан авӑтсан, те ирхине килет. Эсир ӑна пӗлме пултараймастӑр+. 36Астӑвӑр, вӑл сасартӑк эсир ҫывӑрнӑ тӗле килсе ан тухтӑрччӗ+. 37Ҫакна сире кӑна мар, пурне те калатӑп: сыхӑ пулӑр».

14-мӗш сыпӑк

Иисуса хирӗҫ тунӑ кавар

(Мф. 26:1-5; Лк. 22:1-2; Ин. 11:45-53)

14^1•Тата тепӗр икӗ кунтан пасха тата тутлӑлла ҫӑкӑр уявӗ ҫитмелле пулнӑ. Аслӑ священниксемпе саккун вӗрентӳҫисем Иисуса епле те пулин чеелӗхпе тытса вӗлерме май шыранӑ+. 2Анчах та вӗсем ҫапла калаҫса килӗшнӗ: «Иисуса уяв вӑхӑтӗнче тытас мар, ахальлӗн халӑх пӑлханса кайӗ».

Иисуса Вифанире ҫупа сӗрни

(Мф. 26:6-13; Ин. 12:1-8)

3•Иисус Вифанире юхан-суранлӑ Симон патӗнче хӑнара пулнӑ чухне ҫавӑнта пӗр хӗрарӑм кӗнӗ. Вӑл алебастр савӑтпа таса та хаклӑ йышши нардран тунӑ ырӑ шӑршӑллӑ мирӑ илсе пынӑ. Хӗрарӑм, чул савӑтне ҫапса уҫса, Унӑн пуҫне ҫав ҫупа сӗре пуҫланӑ+. 4«Мӗне кирлӗччӗ мирӑна пӗтерсе кунашкал тӑкакланни?» – тарӑхса калаҫнӑ хӑш-пӗр хӑнисем. 5«Ӑна виҫ ҫӗр динарийрен те ытлараха сутса укҫине чухӑнсене пама пулатчӗ», – тесе ӳпкеленӗ вӗсем хӗрарӑма. 6Вара Иисус ҫапла каланӑ: «Ан тивӗр ӑна, мӗншӗн эсир хӗрарӑма пӑшӑрхантаратӑр? Вӑл Маншӑн ырӑ ӗҫ турӗ. 7Чухӑнсем сирӗн яланах пулӗҫ, эсир вӗсене хӑҫан ырӑ тӑвас тетӗр, ҫавӑн чухне пулӑшма пултаратӑр. Эпӗ вара сирӗнпе яланах пулас ҫук+. 8Ҫак хӗрарӑм хӑй мӗн тума пултарнине турӗ: Ман ӳтӗме пытарма хатӗрлесе ҫу сӗрчӗ+. 9Чӑн калатӑп сире: ҫак Ырӑ Хыпара ӑҫта вӗрентӗҫ, ҫавӑнта – пӗтӗм тӗнчипех – ку хӗрарӑма та аса илӗҫ, вӑл мӗн туни ҫинчен те калаҫӗҫ»+.

Иуда Искариот сутӑнчӑклӑхӗ

(Мф. 26:14-16; Лк. 22:3-6)

10•Вун иккӗшӗнчен пӗри вара, Иуда Искариот, Иисуса аслӑ священниксене тытса парас шухӑшпа вӗсем патне кайнӑ+. 11Лешсем Иуда шухӑшне пӗлсессӗн хӗпӗртесех ӳкнӗ, ӑна кӗмӗл укҫа пама пулнӑ. Вара вӑл Иисуса тытса пама меллӗ вӑхӑт шыранӑ.

Пасха апачӗ тума хатӗрленни

(Мф. 26:17-25; Лк. 22:7-14, 21-23; Ин. 13:21-30)

12•Тутлӑлла ҫӑкӑр уявӗн малтанхи кунӗнче, пасха валли путек пусмалли вӑхӑтра, вӗренекенӗсем Иисуса каланӑ: «Эсӗ пасха апачӗ ӑҫта ҫиес тетӗн? Эпир кайса хатӗрлӗпӗр»+. 13Вара Иисус Хӑйӗн икӗ вӗренекенне ҫапла каласа янӑ: «Хулана кайӑр, унта сире кӑкшӑмпа шыв ҫӗклесе пыракан пӗр ҫын тӗл пулӗ. Эсир ҫав ҫын хыҫҫӑн кайӑр. 14Вӑл кӗрекен ҫуртри кил хуҫине ҫапла калӑр: „Вӗрентекен акӑ мӗн ыйтать: Эпӗ Хамӑн вӗренекенӗмсемпе пасха апачӗ ҫиес пӳлӗм хӑшӗ?“ 15Кил хуҫи сире янтӑласа хунӑ пысӑк та хӑтлӑ пӳлӗм кӑтартӗ. Хамӑр валли пасха апачӗ ҫавӑнта хатӗрлӗр». 16Вӗренекенӗсем кайнӑ, хулана ҫитнӗ. Пӗтӗмпех Иисус каланӑ пек пулса иртнӗ. Унтан вӗсем пасха апачӗ хатӗрленӗ.

Каҫхи вӑрттӑн апатлану

(Мф. 26:26-30; Лк. 22:15-20; 1 Кор. 11:23-25)

17Каҫ пулсан Вун иккӗшӗпе пӗрле Иисус унта пынӑ. 18«Чӑн калатӑп сире, – тенӗ Иисус каҫхи апат ҫинӗ чухне, – сирӗнтен пӗри, Манпа пӗрле ҫиекенскерех, Мана тытса парӗ»+. 19Вӗренекенӗсем хуйха ӳкнӗ, вара пӗрин хыҫҫӑн тепри Ӑна: «Эпӗ марах!» – теме пуҫланӑ. 20«Вун иксӗртен пӗри, Манпа пӗрле пӗр чашӑкран ҫӑкӑр пуҫса ҫиекенни, – тавӑрнӑ Иисус вӗсене. 21– Тепӗр тесен, Этем Ывӑлӗ Ҫырнинче палӑртса хунӑ ҫулпа пырать. Анчах Этем Ывӑлне тытса паракана хуйхӑ пулӗ: ҫав ҫынна ҫураличчен ҫуралманни лайӑхрах пулнӑ пулӗччӗ»+. 22•Каҫхи апат ҫинӗ чухне Иисус ҫӑкӑра илсе Турра тав тунӑ та вӗренекенӗсене хуҫа-хуҫа парса: «Илӗр, ҫийӗр, ҫакӑ – Манӑн Ӳтӗм», – тенӗ+. 23Унтан куркине илсе Турра тав тунӑ, вара ҫав куркаран пурте ӗҫнӗ. 24Иисус вӗсене ҫапла каланӑ: «Ҫак хӗрлӗ эрех – Ҫӗнӗ Халала ҫирӗплетекен, нумай ҫыншӑн юхакан Манӑн Юнӑм. 25Чӑн калатӑп сире: ӗнтӗ Эпӗ иҫӗм ҫырли эрехне Турӑ Патшалӑхӗнче ҫӗнӗ эрех ӗҫес кунчченех урӑх ӗҫеймӗп». 26Вара, Турра мухтаса юрланӑ хыҫҫӑн, Иисуспа вӗренекенӗсем Елеон тӑвӗ ҫине кайнӑ+.

Петр тунасса Иисус малтанах калани

(Мф. 26:31-35; Лк. 22:31-34; Ин. 13:36-38)

27•Ҫавӑн чухне Иисус вӗсене каланӑ: «Кӗҫӗр эсир пурте Мана шанма пӑрахатӑр, мӗншӗн тесен Ҫырнинче ҫапла каланӑ: „Кӗтӳҫне пӗтерӗп те, сурӑхӗсем саланса кайӗҫ“+. 28Чӗрӗлсе тӑнӑ хыҫҫӑн вара Эпӗ Галилейӑра сирӗнтен те маларах пулӑп»+. 29«Сана пурте шанми пулсан та, эпӗ шанӑп», – тенӗ Ӑна Петр. 30«Чӑн калатӑп сана, – тенӗ вара ӑна Иисус, – кӗҫӗрех, автан иккӗ авӑтма ӗлкӗричченех, эсӗ Мана виҫӗ хутчен пӗлмӗш пулӑн». 31«Санпа пӗрле вилмелле пулсассӑн та Санран тунас ҫук», – тенӗ Петр ҫине тӑрсах. Ыттисем те ҫавнашкалах каланӑ.

Елеон тӑвӗ ҫинче кӗлтуни

(Мф. 26:36-46; Лк. 22:39-46)

32•Унтан вӗсем Гефсимани текен вырӑна пынӑ. «Эпӗ кайса кӗлтунӑ вӑхӑтра ҫакӑнтах ларӑр-ха», – тенӗ вӗренекенӗсене Иисус. 33Вара Хӑйпе пӗрле Вӑл Петра тата Иаковпа Иоана илсе кайнӑ та калама ҫук вӑйлӑн хуйхӑра пуҫланӑ+. 34«Манӑн чунӑм вилесле хурланать, эсир ҫакӑнта Манпа пӗрле пулӑр-ха, ан ҫывӑрӑр», – тенӗ вӗсене Иисус+. 35-36Вара кӑштах аяккалла пӑрӑннӑ та: «Май пулсассӑн, ҫак асап вӑхӑчӗ Манран иртинччӗ. Эй, Авва[*] Аттем! Эсӗ пурне те тума пултаратӑн. Ҫак асап куркине Манран ирттерсемччӗ. Ҫапах та Эпӗ тӑвас тенӗ пек мар, Эсӗ тӑвас тенӗ пек пултӑр», – тесе ҫӗре ӳксе кӗлтунӑ++. 37Унтан вӗренекенӗсем патне пынӑ та лешсем ҫывӑрнине курнӑ. «Симон, эсӗ ҫывӑратӑн-и? Пӗр сехет те пулин ҫывӑрмасӑр тӳсеймерӗн-и? – тенӗ Петра. 38– Илӗртнипе ҫылӑха кӗрес марччӗ тесе, сыхӑ пулӑр, кӗлтӑвӑр: этемӗн чун-чӗмӗ ҫирӗп, ӳт-пӗвӗ вара хавшак»+. 39Унтан Иисус, каллех пӑрӑнса, малтанхи пекех каласа кӗлтунӑ. 40Вӗренекенӗсем патне пырсан Вӑл лешсем каллех ҫывӑрнине курнӑ. Ыйхӑ пуссах ҫитернипе вӗсем Иисуса ним тавӑрса калама та аптӑранӑ. 41Унтан, виҫҫӗмӗш хут кӗлтуса тавӑрӑнсан, Иисус вӗренекенӗсене ҫапла каланӑ: «Эсир ҫаплах ҫывӑратӑр-и, канатӑр-и? Вӑхӑт ҫитрӗ ӗнтӗ: акӑ Этем Ывӑлне ҫылӑхлӑ ҫынсен аллине тытса параҫҫӗ+. 42Тӑрӑр та каяр! Акӑ Мана сутакан та ҫывӑхрах».

Иисуса тытни

(Мф. 26:47-56; Лк. 22:47-53; Ин. 18:3-12)

43•Вӑл ҫапла каласа тӑнӑ вӑхӑтрах Вун иккӗшӗнчен пӗри, Иуда, тата унпа пӗрле хӗҫсемпе шалҫасем йӑтнӑ темӗн чухлӗ халӑх пырса ҫитнӗ. Вӗсене аслӑ священниксемпе саккун вӗрентӳҫисем тата ятлӑ-сумлӑ ҫынсем янӑ пулнӑ+. 44Сутаканӗ вӗсемпе ҫапла калаҫса татӑлнӑ пулнӑ: «Эпӗ Кама чуптӑвӑп, Ҫавӑ Иисус пулӗ. Эсир Ӑна ярса тытӑр та хуралласа илсе кайӑр». 45Вӑл ҫавӑнтах Иисус патне пынӑ та: «Равви! Равви!» – тесе Ӑна чуптунӑ. 46Лешсем вара, Ун ҫине алӑ ҫӗклеме хӑйса, Ӑна ярса тытнӑ. 47Ҫав вӑхӑтра Иисуспа пулнисенчен пӗри хӗҫне туртса кӑларнӑ та, аслӑ священник чури ҫине сулса ярса, унӑн хӑлхине касса татнӑ+. 48Ҫавӑн чухне Иисус Хӑйне сырса илнисене каланӑ: «Мана тытма эсир, вӑрӑ-хураха хирӗҫ тухнӑ пек, хӗҫсемпе, шалҫасемпе тухрӑр. 49Эпӗ куллен Турӑ Ҫуртӗнче сирӗнпе пултӑм, вӗрентрӗм; ун чухне эсир Мана тӗкӗнмерӗр. Ҫырнинче мӗн калани пурнӑҫлантӑр, тытӑрах эппин»+. 50Ҫавӑн чухне Ӑна пурте пӑрахса тарнӑ+.

51Ҫара ӳчӗ ҫинченех пӗркенчӗк уртса янӑ пӗр темле ҫамрӑк ҫеҫ Иисус хыҫҫӑн утнӑ, анчах салтаксем ӑна та ярса тытнӑ. 52Вара ҫав ҫамрӑк, пӗркенчӗкне вӗсен аллинче хӑварса, ҫарамассӑнах тарнӑ.

Иисуса синедриона илсе пыни

(Мф. 26:57-68; Лк. 22:54-55, 63-71; Ин. 18:13-14, 19-24)

53•Иисуса чи аслӑ священник патне илсе кайнӑ. Вара ҫавӑнта ытти аслӑ священниксемпе ятлӑ-сумлӑ ҫынсем, саккун вӗрентӳҫисем пухӑннӑ. 54Петр вара аслӑ священник ҫурчӗ патне ҫитичченех Иисус хыҫҫӑн чылай каярахра утса пынӑ. Картишне кӗрсессӗн вӑл унти тарҫӑсемпе пӗрле кӑвайт умне ӑшӑнма ларнӑ. 55Аслӑ священниксем тата синедрионра ларакан ытти ҫынсем, Иисуса вӗлерттерес тесе, Ӑна судра айӑпламалли сӑлтав шыранӑ, анчах тупайман. 56Ун ҫинчен нумайӑшӗ суйса айӑп кӑтартнӑ, анчах вӗсем кӑтартнисем ҫителӗксӗр пулнӑ. 57Хӑшӗ-пӗрисем ура ҫине тӑрсах Ӑна хирӗҫ ҫапла суйса пӗлтернӗ: 58«„Этем аллипе тунӑ ҫак Турӑ Ҫуртне аркатма, унтан тепӗр виҫӗ кунран урӑххине, этем аллипе туманнине, ҫӗнӗрен туса лартма пултаратӑп“, – тенине эпир хамӑр илтрӗмӗр»+. 59Анчах вӗсем ҫапла кӑтартни те айӑплама ҫителӗксӗр пулнӑ. 60Вара аслӑ священник мала тухса тӑнӑ та Иисусран ыйтнӑ: «Вӗсем Сана хирӗҫ айӑп кӑтартаҫҫӗ, Санӑн тавӑрса каламалли нимӗн те ҫук-им?»+
61Иисус чӗнмен, хирӗҫ тавӑрса нимӗн те каламан. Аслӑ священник каллех ыйту панӑ. «Эсӗ Христос-и? Мухтавлӑ Турӑ Ывӑлӗ-и?» – тесе ыйтнӑ Унран. 62«Эпӗ, – тенӗ вара Иисус. – Ӗнтӗ эсир Этем Ывӑлӗ, Хӑватлин сылтӑм енче ларса, тӳпери пӗлӗтсем ҫинче килнине курӑр»+. 63Ҫакна илтсен, тарӑхнипе, аслӑ священник хӑй ҫийӗнчи тумтирне ҫурса янӑ. «Унӑн айӑпне кӑтартакан мӗн тума кирлӗ тата пире? – тенӗ вӑл+. 64– Вӑл Турра хурланине хӑвӑрах илтрӗр! Ҫакӑн пирки эсир мӗн шухӑшлатӑр?» «Айӑплӑ, вӗлермелле», – тенӗ вара вӗсем пурте+. 65Хӑшӗ-пӗрисем Ун ҫине сура пуҫланӑ, Иисусӑн питне хупласа, ҫапа-ҫапа каланӑ: «Пророк пулсан кам ҫапнине кала!» Ӑна тарҫӑсем те питрен ҫупа-ҫупа янӑ+.

Петр Иисуса пӗлмӗш пулни

(Мф. 26:69-75; Лк. 22:56-62; Ин. 18:15-18, 25-27)

66•Петр ҫав хушӑра тулта, картишӗнче ларнӑ. Аслӑ священникӑн хӗрарӑм тарҫи, пырсан, 67Петр кӑвайт умӗнче ӑшӑнса ларнине курнӑ. Вара ун ҫине тинкеререх пӑхса ҫапла каланӑ: «Эсӗ те Назаретри Иисуспа пӗрлехчӗ». 68Анчах та Петр, Иисусран тунса: «Эсӗ мӗн калаҫнине пӗлместӗп те, ӑнланаймастӑп та», – тенӗ. Вара малти картишне тухнӑ, ҫавӑнтах автан авӑтса янӑ. 69Хӗрарӑм тарҫӑ ӑна каллех асӑрханӑ та ҫавӑнта тӑракансене: «Ку ҫын ҫавсен ушкӑнӗнченех», – тесе кала пуҫланӑ. 70Петр каллех туннӑ. Тепӗртакран ҫавӑнта тӑракансем Петра татах ҫапла каланӑ: «Эсӗ чӑнах та ҫавсен ушкӑнӗнченех. Мӗншӗн тесен эсӗ – Галилея ҫынни, калаҫни-туни те вӗсен евӗрлех». 71Вӑл вара пӗтӗм чӗререн: «Эсир калакан Ҫынна эпӗ пӗлместӗпех», – тесе тупа тӑва пуҫланӑ. 72Ҫав самантрах автан иккӗмӗш хут авӑтса янӑ. Петр вара хӑйне Иисус «автан иккӗ авӑтма ӗлкӗричченех эсӗ Мана виҫӗ хутчен пӗлмӗш пулӑн» тенине аса илнӗ те йӗрсе янӑ+.

15-мӗш сыпӑк

Иисус Пилат патӗнче

(Мф. 27:1-2, 11-14; Лк. 23:1-5; Ин. 18:28-38)

15^1•Ирхине, тул ҫутӑлсанах, аслӑ священниксем, ятлӑ-сумлӑ ҫынсем, саккун вӗрентӳҫисем – синедрионра ларакансем пурте канашласа йышӑннипе Иисуса ҫыхса Пилат патне илсе кайнӑ+. 2«Эсӗ Иудея Патши-и?» – тесе ыйтнӑ Унран Пилат. «Эсӗ ху ҫапла каларӑн», – тавӑрнӑ ӑна Иисус+. 3Аслӑ священниксем Ӑна хирӗҫ тем тӗрлӗ айӑплав та кӑларса тӑратнӑ. 4Вара Пилат каллех Унран ҫапла ыйтнӑ: «Куратӑн-и, Сана хирӗҫ мӗн чухлӗ айӑплав сӑмахӗ калаҫҫӗ. Эсӗ мӗншӗн нимӗн те чӗнместӗн?»+
5Анчах Иисус ҫакна хирӗҫ те нимӗн те тавӑрса каламан, ку вара Пилата тӗлӗнтерсех янӑ.

Иисуса вӗлерме ыйтни

(Мф. 27:15-26; Лк. 23:13-25; Ин. 18:39–19:16)

6•Кашни пасха уявӗ тӗлне вӑл тӗрмере ларакансенчен пӗрне халӑх ыйтнипе ирӗке кӑларнӑ. 7Ҫавӑн чухне пӗр Варавва ятлӑ ҫын ытти пӑлхавҫӑсемпе пӗрле тӗрмере ларнӑ. Вӗсем пӑлхав вӑхӑтӗнче ҫын вӗлернӗ пулнӑ. 8Халӑх Пилатран йӑлана кӗнӗ йӗркене пурнӑҫлама кӑшкӑра-кӑшкӑра ыйта пуҫланӑ. 9Пилат вӗсене ҫапла тавӑрса каланӑ: «Сире Иудея Патши текеннине кӑларса парас мар-и? Килӗшетӗр-и?» 10Аслӑ священниксем Иисуса кураймасӑр тытса панине пӗлнӗрен Пилат ҫапла ыйтнӑ+. 11Анчах аслӑ священниксем Иисус вырӑнне Вараввӑна кӑларма ыйтмашкӑн халӑха пӑлхатса янӑ+. 12Пилат каллех вӗсене тавӑрса ҫапла каланӑ: «Хӑвӑр Иудея Патши текеннине манӑн мӗн тумалла вара?» 13Вӗсем каллех кӑшкӑра пуҫланӑ. «Пӑталаттар Ӑна!» – кӑшкӑрнӑ вӗсем ҫаплах. 14«Мӗн усалли тунӑ вара Вӑл?» – тенӗ Пилат вӗсене. Анчах та халӑх тата хытӑрах: «Пӑталаттар Ӑна!» – тесе кӑшкӑрнӑ+. 15Вара Пилат, халӑх кӑмӑлне юрас тесе, Вараввӑна тӗрмерен кӑларттарнӑ, Иисуса, чӗн пушӑпа хӗнеттерсе, пӑталама хушнӑ+.

Иисусран мӑшкӑлласа кулни

(Мф. 27:27-31; Ин. 19:2-3)

16•Салтаксем Ӑна претори[*] картишне илсе кӗртнӗ те унта пулккипех ытти салтаксене пухнӑ. 17Вара Ӑна патшалла хӗрлӗ тум тӑхӑнтартнӑ, Ун пуҫне йӗплӗ кӳкен хуллинчен явнӑ пуҫ кӑшӑлӗ тӑхӑнтартнӑ. 18Вара Ӑна хисепленҫи пулса: «Сывӑ пултӑр Иудея Патши!» – тесе саламлама пуҫланӑ. 19Салтаксем Иисус ҫине сура-сура Ӑна пуҫӗнчен туяпа ҫапса пӗтернӗ, Ун умне чӗркуҫленсе ларса пуҫ тайнӑ пек хӑтланнӑ+. 20Унтан, мӑшкӑлласа тӑрансан, Ун ҫийӗнчи хӗрлӗ тумне хывса илнӗ те Хӑйӗн тумтирне тӑхӑнтартнӑ. Вара Ӑна пӑталама илсе кайнӑ.

Иисус Христоса пӑталани

(Мф. 27:32-44; Лк. 23:26-43; Ин. 19:17-27)

21•Ҫул ҫинче вӗсем хиртен тавӑрӑнакан Симон ятлӑ Киринея ҫыннине, Александрпа Руф ашшӗне, тӗл пулнӑ, Иисусӑн хӗресне йӑтса пыма ҫавна хушнӑ+. 22Иисуса Голгофа ятлӑ вырӑна илсе пынӑ, ку «Пуҫ купташки» тенине пӗлтерет. 23Вара Ӑна смирнӑпа хутӑштарнӑ хӗрлӗ эрех ӗҫтересшӗн пулнӑ, анчах Вӑл ӗҫмен. 24Иисуса пӑталакансем Унӑн тумтирне шӑпа ярса пӗр-пӗрин хушшинче валеҫнӗ. 25Ирхине тӑхӑр сехетре Иисуса хӗрес ҫумне пӑталанӑ. 26Унӑн айӑпне кӑтартса «Иудея Патши» тесе ҫырса ҫапнӑ. 27Унпа пӗрле икӗ хураха пӑталанӑ: пӗрне – унран сылтӑм енне, теприне – сулахай енне. 28Ҫапла «Ӑна вӑрӑ-хурах шутне кӗртӗҫ» тесе Ҫырнинче калани пурнӑҫланнӑ[*]. 29Иртен-ҫӳренсем Ӑна хурласа, пуҫӗсене сулла-сулла ҫапла калаҫкаланӑ: «Ай-яй, Турӑ Ҫуртне аркатакан, ӑна виҫӗ кун хушшинче ҫӗнӗрен туса лартакан!+
30Халӗ Хӑвна Ху ҫӑлсам, хӗрес ҫинчен анса пӑх-ха!» 31Аслӑ священниксемпе саккун вӗрентӳҫисем те ҫавнашкалах Унран мӑшкӑлланӑ. Пӗр-пӗрин хушшинче ҫапла калаҫкаланӑ: «Ыттисене ҫӑлатчӗ, Хӑйне Хӑй ҫӑлаймасть!+
32Ӗнтӗ Христос, Израиль Патши текенскер, халӗ хӗрес ҫинчен антӑр, эпир ҫакна курӑпӑр та вара Ӑна ӗненме пуҫлӑпӑр». Хӑйӗнпе пӗрле пӑталанисем те Унран йӗкӗлтесе кулнӑ+.

Иисус Христос вилӗмӗ

(Мф. 27:45-56; Лк. 23:44-49; Ин. 19:28-30)

33•Кӑнтӑрла, вун икӗ сехетрен пуҫласа виҫӗ сехетчен, сасартӑк пӗтӗм ҫӗр ҫинче сӗм тӗттӗм пулса ларнӑ. 34Виҫӗ сехетре вара Иисус хыттӑн кӑшкӑрса янӑ: «Элои! Элои! Ламма савахфани?» Ку «Эй, Турӑҫӑм! Турӑҫӑм! Мӗншӗн Эсӗ Мана пӑрахрӑн?» тени пулать. 35Ҫакна илтсен: «Вӑл Илияна пулӑшма чӗнет», – тенӗ ҫавӑнта тӑракансенчен хӑшӗ-пӗри. 36Пӗри тата чупса кайнӑ та, хӗрхӳлентернӗ хӗрлӗ эрех сӑхтарнӑ мунчалана патак вӗҫне тирсе, Иисуса ӗҫме панӑ. «Тӑхтӑр-ха, пӑхса тӑрар: Илия Ӑна хӗрес ҫинчен антарма килет-и?» – тенӗ ҫавскер. 37Унтан Иисус хыттӑн кӑшкӑрса янӑ та, Унӑн юлашки сывлӑшӗ тухнӑ. 38Ҫав вӑхӑтра Турӑ Ҫуртӗнчи чаршав ҫӳлтен аяла ҫитиччен ҫурмалла ҫурӑлса аннӑ. 39Иисуса хирӗҫех тӑракан Рим ҫӗрпӗвӗ вара, Иисус ҫапла кӑшкӑрса юлашки сывлӑшне кӑларса янине курса: «Ку Ҫын чӑнах та Турӑ Ывӑлӗ пулнӑ-мӗн!» – тенӗ. 40Ҫавӑнтах аякран пӑхса тӑракан хӗрарӑмсем те пулнӑ: вӗсем хушшинче Мария Магдалина та, кӗҫӗн Иаковпа Иосия амӑшӗ Мария та, Саломия та пулнӑ+. 41Вӗсем Иисус Галилейӑра чухне те Ун хыҫҫӑн ҫӳренӗ, Ӑна пулӑшнӑ. Унта тата Иисуспа пӗрле Иерусалима пынӑ ытти хӗрарӑмсем те нумаййӑн пулнӑ.

Иисус ӳтне тупӑклӑха хуни

(Мф. 27:57-61; Лк. 23:50-56; Ин. 19:38-42)

42•Ҫакӑ эрне кун пулса иртнӗ, шӑмат кун вара ӗҫлеме юраман. Ҫавӑнпа та, каҫ пулсан, 43Аримафея хулинче ҫуралса ӳснӗ Иосиф ятлӑ пӗр ҫын пынӑ та Иисус ӳтне ыйтма Пилат патне хӑйса кӗнӗ. Иосиф иудейсен канашӗнче хисеплӗ ҫын шутланнӑ пулин те, хӑй те Турӑ Патшалӑхӗ килессе кӗтсе пурӑннӑ пулнӑ. 44Иисус вилнӗ ӗнтӗ тесен Пилат тӗлӗннӗ. Вара вӑл ҫӗрпӗве чӗнтерсе: «Иисус вилни нумай пулать-и?» – тесе ыйтнӑ. 45Иисус вилнине ҫӗрпӳ те пӗлтерсен, Пилат Унӑн ӳтне Иосифа пама хушнӑ. 46Вара Иосиф йӗтӗн пир туяннӑ та Иисус ӳтне хӗрес ҫинчен антарнӑ. Унтан пирпе чӗркенӗ те чул ту хысакне касса тунӑ тупӑклӑха кайса хунӑ, шала кӗмелли шӑтӑк умне чул йӑвантарса хунӑ. 47Мария Магдалинӑпа Иосия Марийи Ӑна ӑҫта пытарнине пӑхса тӑнӑ.

16-мӗш сыпӑк

Иисус Христос чӗрӗлсе тӑни

(Мф. 28:1-8; Лк. 24:1-12; Ин. 20:1-10)

16^1•Шӑмат каҫ Мария Магдалина, Иаков амӑшӗ Мария тата Саломия, Иисус ӳтне кайса сӗрес тесе, ырӑ шӑршӑллӑ ҫусем туяннӑ+. 2Вырсарни кун, эрнен малтанхи кунӗнче, ирпе ирех, хӗвел тухнӑ вӑхӑтра, вӗсем тупӑклӑх патне кайнӑ. 3Ҫапла вӗсем: «Тупӑклӑх шӑтӑкӗ умӗнчи чула кам йӑвантарса куҫарса парӗ-ши пире?» – тесе пӗр-пӗринпе калаҫкаласа пынӑ+. 4Ҫитсессӗн пӑхнӑ та курах кайнӑ: хайхи пысӑк чула куҫарса та хунӑ иккен. 5Унтан, тупӑклӑха кӗрсен, вӗсем сылтӑм енче шап-шурӑ тум тӑхӑннӑ пӗр ҫамрӑк ларнине асӑрханӑ. Вара хӗрарӑмсем тӗлӗннипе питӗ хӑраса ӳкнӗ. 6«Ан хӑрӑр, – тенӗ ангел вӗсене. – Эсир хӗрес ҫине пӑталанӑ Назаретри Иисуса шыратӑр вӗт. Вӑл вилӗмрен чӗрӗлнӗ. Вӑл кунта ҫук халӗ. Акӑ Ӑна хунӑ вырӑн. 7Ҫапах та эсир Унӑн вӗренекенӗсене тата Петра: „Иисус сире Хӑй каланӑ пекех Галилейӑра тӗл пулӗ, эсир Ӑна унта курӑр“, – тесе кайса калӑр»+. 8Вара вӗсем тупӑклӑхран тухса тарнӑ, тӗлӗннипе питӗ хӑраса ӳкнӗ. Хӑранӑран вара никама та ним те каламан.

Чӗрӗлсе тӑнӑ Христос Мария Магдалинӑна тата икӗ вӗренекенне курӑнни

(Мф. 28:9-10; Лк. 24:13-35; Ин. 20:11-18)

9•Эрнен малтанхи кунӗнче, вырсарни кун, ирпе ирех чӗрӗлсе тӑнӑ хыҫҫӑн Иисус чи малтан Хӑй унччен ҫичӗ усал сывлӑша хӑваласа кӑларнӑ Мария Магдалинӑна курӑннӑ+. 10Мария ҫакӑн ҫинчен Иисуспа пӗрле пулнисене, татӑлса йӗрекенскерсене, кайса каласа кӑтартнӑ. 11Анчах та вӗсем Иисус чӗрӗ пулнине те, Мария Ӑна курнине те ӗненмен+. 12Кайран Иисус ҫав ӗненменнисенчен иккӗшне, вӗсем пӗр яла кайнӑ чухне, ҫул ҫинче урӑх сӑн-сӑпатлӑ пулса курӑннӑ. 13Вара хайхисем каялла тавӑрӑннӑ та ыттисене каласа кӑтартнӑ, анчах вӗсене те ӗненмен.

Чӗрӗлсе тӑнӑ Иисус вун пӗр апостола курӑнни

(Мф. 28:16-20; Лк. 24:36-49; Ин. 20:19-23; Ӗҫ-хӗл. 1:6-8)

14Юлашкинчен Иисус вун пӗр вӗренекенне каҫхи апат ҫисе ларнӑ чухне курӑннӑ. Иисус вӗсене чунӗсем уҫӑлса ҫитейменшӗн, Хӑй чӗрӗлсе тӑнӑ хыҫҫӑн Ӑна куракансене ӗненменшӗн ӳпкеленӗ. 15Унтан Иисус вӗсене ҫапла каланӑ: «Кайӑр та пӗтӗм тӗнчипех пурне те Ырӑ Хыпар вӗрентсе ҫӳрӗр+. 16Кам ӗненсе шыва кӗрӗ, ҫав ҫӑлӑнӗ. Кам ӗненмӗ, ҫавна юлашки судра айӑплӗҫ+. 17Ӗненекенсем ҫак хӑватсене тума пултарӗҫ: Ман ятӑмпа усалсене хӑваласа кӑларӗҫ; хӑйсем халиччен пӗлмен чӗлхесемпе калаҫӗҫ;+
18ҫӗленсене алла тытӗҫ; пӗр-пӗр наркӑмӑш ӗҫсен те сиенленмӗҫ; чирлисем ҫине аллисене хурсан, лешсем сывалӗҫ»+.

Иисус Христос тӳпене ҫӗкленни

(Лк. 24:50-53; Ӗҫ-хӗл. 1:9-11)

19Ҫапла Хуҫамӑр, вӗренекенӗсемпе калаҫнӑ хыҫҫӑн, тӳпене ҫӗкленнӗ те Туррӑн сылтӑм енне ларнӑ+. 20Вара вӗренекенӗсем кайнӑ та пур ҫӗрте те ӳкӗтлесе вӗрентнӗ; Хуҫамӑр вӗсене пулӑшсах тӑнӑ, хӑватсем кӑтартса вӗсен сӑмахӗсене ҫирӗплетнӗ. Аминь[*]+.

* 1:10 Хӑш-пӗр авалхи ал ҫырусенче: «Иисус шывран тухнӑ самантрах тӳпе уҫӑлса кайнине, Святой Сывлӑш кӑвакарчӑн пек курӑнса Хӑйӗн ҫине аннине асӑрханӑ».

* 2:13 Левий – Матфей апостолӑн еврейла ячӗ.

* 3:22 Веельзевул – шуйттанӑн, усал сывлӑшсен пуҫлӑхӗн, пӗр ячӗ.

* 6:10-11 Хӑш-пӗр авалхи ал ҫырусенче юлашки пуплев ҫук.

* 7:16 Хӑш-пӗр авалхи ал ҫырусенче ку сӑвӑ ҫук.

* 9:5 Равви – еврейсем тӗн вӗрентӳҫисене ҫапла хисеплесе чӗннӗ.

* 9:29 Хӑш-пӗр авалхи ал ҫырусенче «тата типӗ тытнипе» сӑмахсем ҫук.

* 9:44 44-мӗш, 46-мӗш, 48-мӗш сӑвӑсем вырӑсла куҫарусенче пӗрешкелех. Хӑш-пӗр авалхи ал ҫырусенче 44-мӗшпе 46-мӗш сӑвӑсем ҫук.

* 11:9 Осанна – еврейла «ҫӑлсамччӗ» тенине пӗлтерет; ку сӑмахпа мухтав сӑмахӗ пек те усӑ курнӑ.

* 11:26 Хӑш-пӗр авалхи ал ҫырусенче ку сӑвӑ ҫук.

* 14:35-36 Авва – еврейла «атте» тенине пӗлтерет.

* 15:16 Претори – Рим лартнӑ пуҫлӑхӑн пурӑнмалли тата ӗҫлемелли вырӑнӗ.

* 15:28 Хӑш-пӗр авалхи ал ҫырусенче ку сӑвӑ ҫук.

* 16:20 Хӑш-пӗр авалхи ал ҫырусенче 9-20-мӗш сӑвӑсем ҫук.

• 1:1 Мф. 3:1-12, Лк. 3:1-9, Ин. 1:19-28
+ 1:2 Мф. 11:10, Лк. 7:27
+ 1:4 Лк. 1:80, Ин. 1:6
+ 1:5 Ӗҫ-хӗл. 19:18
• 1:9 Мф. 3:13, Лк. 3:21-22, Лк. 4:1-13
+ 1:9 Мф. 2:23, Лк. 2:39
+ 1:10 Ӗҫ-хӗл. 7:56, Ин. 1:32-33

+ 1:11 Мк. 9:7, Ин. 12:28, Мк. 9:7, Петрӑн 2-мӗш 1:17

+ 1:13 Фессалоникисем патне 1-мӗш 3:5, Лк. 22:43

• 1:14 Мф. 4:18-22, Лк. 5:1-11
+ 1:15 Галатсем патне 4:4, Мф. 3:2
+ 1:16 Мф. 14:34, Мк. 6:53, Ин. 1:40-42
+ 1:17 Мф. 13:47
+ 1:18 Мк. 10:28
• 1:21 Лк. 4:31-41
+ 1:21 Мф. 4:13
+ 1:22 Мф. 7:28-29
+ 1:24 Мк. 5:7, Ӗҫ-хӗл. 19:15, Ин. 6:69
+ 1:26 Мк. 9:20, Ӗҫ-хӗл. 8:7
+ 1:27 Ӗҫ-хӗл. 17:19
+ 1:30 1 Кор. 9:5

+ 1:31 Мк. 5:41, Мк. 9:27, Ӗҫ-хӗл. 3:7, Ӗҫ-хӗл. 9:41

+ 1:34 Мф. 12:16, Мк. 3:12
• 1:35 Лк. 4:42-44
+ 1:35 Мф. 14:23, Лк. 5:16
• 1:40 Мф. 8:1-4, Лк. 5:12-16
+ 1:40 Мк. 9:22
+ 1:42 Лк. 17:14
+ 1:43 Мф. 9:30
+ 1:44 Лк. 17:14
+ 1:45 Мк. 7:36
• 2:1 Мф. 9:1-8, Лк. 5:17-26
+ 2:1 Мф. 4:13, Мк. 1:21
+ 2:4 Мк. 6:55
+ 2:5 Мф. 8:10, Мк. 10:52, Лк. 7:48
+ 2:7 Мк. 14:64,
• 2:13 Мф. 9:9-13, Лк. 5:27-32
+ 2:16 Лк. 15:2
+ 2:17 Лк. 15:7, Тимофей патне 1-мӗш 1:15
• 2:18 Мф. 9:14-17, Мф. 12:1-8, Лк. 5:33

+ 2:18 Мф. 11:2, Лк. 11:1, Ин. 1:35, Лк. 18:12

+ 2:19 Мф. 25:1-13, Ин. 3:29, Апокалипсис 19:7, Апокалипсис 21:2

+ 2:20 Мк. 14:7, Лк. 17:22
• 3:1 Мф. 12:9-14, Лк. 6:6-11
+ 3:1 Мк. 1:21
+ 3:2 Лк. 14:1, Лк. 20:20
+ 3:4 Лк. 14:3
+ 3:5 Ефессем патне 4:18,
+ 3:7 Мф. 11:21
+ 3:10 Мк. 5:28
+ 3:11 Мф. 14:33, Мк. 1:24
+ 3:12 Мф. 12:16, Мк. 1:34
• 3:13 Мф. 10:1-4, Лк. 6:12-16
+ 3:16 Мф. 16:18, Ин. 1:42
+ 3:17 Мк. 1:19
+ 3:18 Мф. 9:9
+ 3:19 Мк. 14:10, Мк. 14:44
• 3:20 Мф. 12:22-32, Лк. 11:14-23, Лк. 12:10
+ 3:20 Мк. 6:31
+ 3:21 2 Кор. 5:13
+ 3:22 Мф. 9:34, Мф. 10:25

+ 3:29 Лк. 12:10, Иоанӑн 1-мӗш 5:16, Еврейсем патне 10:26, Еврейсем патне 10:29

• 3:31 Мф. 12:46-50, Лк. 8:19-21

+ 3:31 Мк. 6:3, Ин. 2:12, Ин. 7:3, Ӗҫ-хӗл. 1:14, 1 Кор. 9:5, Галатсем патне 1:19

+ 3:35 Ин. 15:14, Еврейсем патне 2:11
• 4:1 Мф. 13:1-23, Лк. 8:4-15
+ 4:9 Мф. 11:15, Апокалипсис 2:7
• 4:10 Мф. 13:18-23, Лк. 8:11-15
+ 4:11 Мф. 19:11, 1 Кор. 5:12-13
+ 4:12 Ин. 12:40, Ӗҫ-хӗл. 28:26-27
+ 4:14 Ӗҫ-хӗл. 8:4
+ 4:17 Галатсем патне 1:6, Еврейсем патне 6:4

+ 4:19 Мф. 6:25, Мк. 10:23, Тимофей патне 1-мӗш 6:10

+ 4:20 Ин. 15:5
• 4:21 Лк. 8:16-18
+ 4:21 Мф. 5:15, Лк. 11:33
+ 4:22 Мф. 10:26, Лк. 12:2
+ 4:23 Мф. 11:15, Мк. 4:9
+ 4:24 Мф. 7:2
+ 4:29 Мф. 13:38, Апокалипсис 14:15
• 4:30 Мф. 13:31-35, Лк. 13:18-19
+ 4:31 Мф. 17:20, Лк. 17:6
• 4:35 Мф. 8:23-27, Лк. 8:22-25
+ 4:35 Мф. 8:18, Лк. 8:22
+ 4:37 Ӗҫ-хӗл. 27:14
• 5:1 Мф. 8:28-34, Лк. 8:26-39
+ 5:7 Мк. 1:24
+ 5:17 Лк. 5:8, Ӗҫ-хӗл. 16:39
+ 5:20 Мф. 4:25, Мк. 7:31
• 5:21 Мф. 9:18-26, Лк. 8:40-56
+ 5:22 Лк. 13:14, Ӗҫ-хӗл. 13:15, Ӗҫ-хӗл. 18:8
+ 5:28 Мк. 3:10
+ 5:30 Лк. 5:17, Лк. 6:19
+ 5:34 Мк. 10:52
+ 5:37 Мк. 9:2, Мк. 14:33
+ 5:39 Ин. 11:11

+ 5:41 Мк. 1:31, Мк. 9:27, Ӗҫ-хӗл. 3:7, Ӗҫ-хӗл. 9:41, Лк. 7:14

+ 5:43 Мк. 1:44, Мк. 9:9
• 6:1 Мф. 13:53-58, Лк. 4:16-30
+ 6:1 Мф. 2:23, Лк. 2:39, Лк. 4:23
+ 6:2 Мк. 1:21
+ 6:3 Мф. 11:6
+ 6:4 Ин. 4:44
• 6:7 Мф. 10:1, Мф. 10:5-15, Лк. 9:1-6
+ 6:7 Мк. 3:13-18
+ 6:11 Ӗҫ-хӗл. 13:51
+ 6:12 Мк. 1:15
+ 6:13 Иаков ҫырӑвӗ 5:14
• 6:14 Мф. 14:1-12, Лк. 9:7-9
+ 6:14 Мк. 8:28
+ 6:15 Мф. 21:11
+ 6:17 Мф. 11:2, Лк. 3:19-20, Ин. 3:24
+ 6:29 Мк. 2:18
• 6:30 Мф. 14:13-21, Лк. 9:10-17, Ин. 6:1-14
+ 6:30 Мк. 6:7
+ 6:31 Мк. 3:20
+ 6:34 Мф. 9:36
• 6:45 Мф. 14:22-36, Ин. 6:15-21
+ 6:45 Мф. 11:21, Мк. 8:22
+ 6:46 Лк. 6:12, Лк. 9:28
+ 6:49 Лк. 24:37

+ 6:52 Мк. 6:41, Мк. 8:17, Ин. 12:40, 2 Кор. 3:14

+ 6:53 Мф. 14:34, Лк. 5:1
+ 6:55 Мк. 2:4, Ӗҫ-хӗл. 5:15
+ 6:56 Мк. 5:27
• 7:1 Мф. 15:1-20
+ 7:3 Галатсем патне 1:14
+ 7:4 Еврейсем патне 9:10
+ 7:5 Лк. 11:38
+ 7:6 Мф. 23:13
+ 7:7 Колоссӑсем патне 2:22
+ 7:15 Ӗҫ-хӗл. 10:15, Тит патне 1:15

+ 7:19 Ӗҫ-хӗл. 10:15, Ӗҫ-хӗл. 11:9, Тит патне 1:15

+ 7:20 Мф. 12:34, Иаков ҫырӑвӗ 3:6
+ 7:21 Галатсем патне 5:19-21, 1 Кор. 6:9-10
• 7:24 Мф. 15:21-28
+ 7:26 Ӗҫ-хӗл. 21:2-3
+ 7:27 Мф. 7:6
+ 7:31 Мк. 8:24, Мк. 5:20, Мк. 1:9
+ 7:33 Мк. 8:23, Ин. 9:6
+ 7:36 Мк. 1:44-45
• 8:1 Мф. 15:32-39
+ 8:2 Мф. 9:36
• 8:11 Мф. 16:1-4
+ 8:11 Лк. 11:16, 1 Кор. 1:22
• 8:14 Мф. 16:5-12
+ 8:15 Лк. 12:1, 1 Кор. 5:7-8
+ 8:17 Мк. 6:52, Мк. 7:18
+ 8:19 Мк. 6:41-43
+ 8:20 Мк. 8:8
+ 8:22 Мк. 6:45
+ 8:23 Мк. 7:33, Ин. 9:6
• 8:27 Мф. 16:13-20, Лк. 9:18-21
+ 8:28 Мк. 6:14,
+ 8:29 Мк. 14:61-62, Ин. 11:27
+ 8:30 Мф. 9:30
• 8:31 Мф. 16:21-28, Лк. 9:22-27

+ 8:31 Лк. 17:25, Мк. 9:31, Мк. 10:34, Ин. 2:19

+ 8:32 Ин. 16:25
+ 8:33 Мф. 4:10, Филиппӑсем патне 3:19
+ 8:34 Мф. 10:38-39
+ 8:35 Мк. 10:29
+ 8:36 Лк. 12:20

+ 8:38 Римсем патне 1:16, Тимофей патне 2-мӗш 1:8,

+ 9:1 Мк. 13:30, Ин. 21:22
• 9:2 Мф. 17:1-13, Лк. 9:28-36
+ 9:2 Мк. 5:37, Мк. 14:33
+ 9:7 Петрӑн 2-мӗш 1:17
+ 9:9 Мк. 1:44, Мк. 5:43
+ 9:13 Мф. 11:14, Лк. 1:17
• 9:14 Мф. 17:14-20, Лк. 9:37-43
+ 9:17 Лк. 11:14
+ 9:20 Мк. 1:26
+ 9:22 Мк. 1:40
+ 9:23 Мф. 17:20-21
+ 9:26 Мк. 1:26

+ 9:27 Мк. 1:31, Мк. 5:41, Ӗҫ-хӗл. 3:7, Ӗҫ-хӗл. 9:41

• 9:30 Мф. 17:22-23, Лк. 9:43-45
+ 9:31 Мк. 8:31, Мк. 10:32-34
+ 9:32 Мк. 6:52
• 9:33 Мф. 18:1-9, Лк. 9:46-50, Лк. 22:24-30
+ 9:33 Мф. 17:24
+ 9:35 Мк. 10:43-44
+ 9:36 Мк. 10:16
+ 9:37 Мф. 10:40, Лк. 10:16, Ин. 13:20
+ 9:38 Мф. 7:22, Мф. 12:27, Ӗҫ-хӗл. 19:13,
+ 9:40 Мф. 12:30, Лк. 11:23
+ 9:41 Мф. 10:42
+ 9:42 Лк. 17:2
+ 9:43 Мф. 5:30, Мф. 25:41, Апокалипсис 20:10

+ 9:50 Мф. 5:13, Лк. 14:34, Римсем патне 12:18, 2 Кор. 13:11, Фессалоникисем патне 1-мӗш 5:13

• 10:1 Мф. 19:1-12

+ 10:7 1 Кор. 6:16, Ефессем патне 5:31, 1 Кор. 6:16

+ 10:9 1 Кор. 7:10
+ 10:12 Мф. 5:32
• 10:13 Мф. 19:13-15, Лк. 18:15-17
+ 10:15 Мф. 18:3
+ 10:16 Мк. 9:36
• 10:17 Мф. 19:16-30, Лк. 18:18-30
+ 10:17 Лк. 10:25
+ 10:19 1 Кор. 6:8
+ 10:20 Филиппӑсем патне 3:6
+ 10:21 Лк. 12:33
+ 10:23 Мк. 4:19
+ 10:27 Мк. 14:36, Лк. 1:37
+ 10:28 Мк. 1:18-20
+ 10:29 Мк. 8:35, Лк. 14:26
+ 10:30 2 Кор. 12:10
+ 10:31 Мф. 20:16, Лк. 13:30
• 10:32 Мф. 20:17-19, Лк. 18:31-34
+ 10:34 Мк. 8:31, Мк. 9:31
• 10:35 Мф. 20:20-28
+ 10:35 Мк. 1:19
+ 10:37 Мф. 19:28
+ 10:38 Мк. 14:36, Ин. 18:11, Лк. 12:50
+ 10:39 Ӗҫ-хӗл. 12:2, Апокалипсис 1:9
+ 10:43 Петрӑн 1-мӗш 5:3, Мф. 23:11, Мк. 9:35

+ 10:45 Ин. 13:4-5, Ин. 11:51, Римсем патне 4:25, Галатсем патне 1:4, Тимофей патне 1-мӗш 2:6, Тит патне 2:14, Петрӑн 1-мӗш 1:18-19

• 10:46 Мф. 20:29-34, Лк. 18:35-43
+ 10:47 Лк. 1:32
+ 10:52 Мк. 5:34, Лк. 7:50, Лк. 17:19

• 11:1 Мф. 21:1-11, Лк. 19:28-40, Ин. 12:12-19

+ 11:1 Ӗҫ-хӗл. 1:12, Мф. 21:17, Лк. 24:50, Ин. 11:18

+ 11:10 Мф. 23:39
• 11:12 Мф. 21:18-19
+ 11:12 Мф. 4:2
+ 11:13 Мк. 13:28, Лк. 13:6

• 11:15 Мф. 21:12-17, Лк. 19:45-48, Ин. 2:13-22

+ 11:15 Лк. 2:24
+ 11:18 Мф. 21:46
+ 11:19 Лк. 21:37
• 11:20 Мф. 21:19-22
+ 11:23 Мф. 7:7, Мф. 17:20, 1 Кор. 13:2
+ 11:24 Мф. 7:7, Иаков ҫырӑвӗ 1:6
+ 11:25 Мф. 6:14, Колоссӑсем патне 3:13
• 11:27 Мф. 21:23-27, Лк. 20:1-8
+ 11:28 Ӗҫ-хӗл. 4:7
+ 11:30 Мк. 1:4
+ 11:31 Лк. 7:30
+ 11:32 Мф. 11:9, Мф. 14:5
• 12:1 Мф. 21:33-46, Лк. 20:9-19
+ 12:1 Мк. 13:34

+ 12:5 Мф. 22:6, Мф. 23:34, Еврейсем патне 11:36-37, Еврейсем патне 11:36-37

+ 12:6 Мф. 3:17, Еврейсем патне 1:1
+ 12:7 Еврейсем патне 1:2,
+ 12:8 Еврейсем патне 13:12
+ 12:9 Ӗҫ-хӗл. 13:46
+ 12:11 Ӗҫ-хӗл. 4:11, Петрӑн 1-мӗш 2:7
+ 12:12 Мк. 11:18, Мк. 11:32
• 12:13 Мф. 22:15-22, Лк. 20:20-26
+ 12:13 Лк. 11:54
+ 12:14 Мф. 17:24-25
+ 12:15 Мк. 7:6, Лк. 12:1
+ 12:17 Римсем патне 13:7
• 12:18 Мф. 22:23-33, Лк. 20:27-40
+ 12:18 Мф. 3:7, Ӗҫ-хӗл. 23:8
• 12:28 Мф. 22:34-40, Лк. 10:25-28
+ 12:31 Мф. 19:19
+ 12:34 Лк. 20:40
• 12:35 Мф. 22:41-46, Лк. 20:41-44
+ 12:35 Мк. 10:47, Лк. 1:32
+ 12:36 Ӗҫ-хӗл. 2:34-35
+ 12:37 Мк. 6:20
• 12:38 Мф. 23:1-36, Лк. 20:45-47
+ 12:39 Лк. 11:43
• 12:41 Лк. 21:1-4
+ 12:41 Мф. 27:6
+ 12:44 2 Кор. 8:1-3, 2 Кор. 8:12
• 13:1 Мф. 24:1-14, Лк. 21:5-19
+ 13:2 Лк. 19:44

+ 13:5 Иоанӑн 1-мӗш 3:7, Колоссӑсем патне 2:8, Фессалоникисем патне 2-мӗш 2:3

+ 13:8 Апокалипсис 6:4, Ӗҫ-хӗл. 11:28, Апокалипсис 6:8, Апокалипсис 6:12

+ 13:9 Ӗҫ-хӗл. 17:6, Ӗҫ-хӗл. 18:12, Ӗҫ-хӗл. 24:1, Ӗҫ-хӗл. 25:6

+ 13:10 Мф. 28:19, Римсем патне 10:18, Колоссӑсем патне 1:6

+ 13:11 Ӗҫ-хӗл. 4:8

+ 13:12 Мф. 10:35-36

+ 13:13 Мф. 10:22, Ин. 15:18, Иаков ҫырӑвӗ 5:11, Апокалипсис 2:10

• 13:14 Мф. 24:15-28, Лк. 21:20-24
+ 13:15 Лк. 17:31
+ 13:17 Лк. 23:29
+ 13:19 Апокалипсис 16:18
+ 13:20 Лк. 18:7
+ 13:21 Лк. 17:23

+ 13:22 Фессалоникисем патне 2-мӗш 2:9, Апокалипсис 13:13, Апокалипсис 16:14

+ 13:23 Ин. 13:19, Ин. 14:29
• 13:24 Мф. 24:29-31, Лк. 21:25-28
+ 13:25 Ӗҫ-хӗл. 2:20, Апокалипсис 6:13
+ 13:26 Мф. 16:27
+ 13:27 Мф. 13:41
• 13:28 Мф. 24:32-35, Лк. 21:29-33
+ 13:30 Мк. 9:1
+ 13:31 Петрӑн 2-мӗш 3:10

• 13:32 Мф. 24:36-44, Лк. 17:26-30, Лк. 17:34-36

+ 13:33 Ефессем патне 6:18, Фессалоникисем патне 1-мӗш 5:6, Мф. 25:13

+ 13:34 Мк. 12:1

+ 13:35 Мф. 25:13, Петрӑн 2-мӗш 3:10, Фессалоникисем патне 1-мӗш 5:2

+ 13:36 Мф. 25:1-13
• 14:1 Мф. 26:1-5, Лк. 22:1-2, Ин. 11:45-53
+ 14:1 Ин. 11:53
• 14:3 Мф. 26:6-13, Лк. 7:36-50, Ин. 12:1-8
+ 14:3 Мф. 21:17, Ин. 11:1, Ин. 11:18,
+ 14:7 Мк. 2:20, Ин. 7:33
+ 14:8 Ин. 19:40
+ 14:9 Мф. 24:14
• 14:10 Мф. 26:14-16, Лк. 22:3-6
+ 14:10 Ин. 13:2, Ӗҫ-хӗл. 1:16

• 14:12 Мф. 26:17-30, Лк. 22:7-23, Ин. 13:21-30

+ 14:12 1 Кор. 5:7
+ 14:18 Ин. 13:18
+ 14:21 Мф. 18:7

• 14:22 Мф. 26:26-30, Лк. 22:15-20, 1 Кор. 11:23-25

+ 14:22 Ин. 6:51, 1 Кор. 10:16

+ 14:26 Лк. 22:39

• 14:27 Мф. 26:31-35, Лк. 22:31-34, Ин. 13:36-38

+ 14:27 Ин. 16:32
+ 14:28 Мк. 16:7
• 14:32 Мф. 26:36-46, Лк. 22:39-46
+ 14:33 Мк. 5:37, Мк. 9:2
+ 14:34 Ин. 12:27
+ 14:35 Еврейсем патне 5:7

+ 14:36 Мк. 10:27, Мк. 10:38, Ин. 18:11, Ин. 5:30, Ин. 6:38

+ 14:38 Мф. 6:13, Петрӑн 1-мӗш 4:7

+ 14:41 Ин. 2:4, Мк. 9:31, Мк. 10:33

• 14:43 Мф. 26:47-56, Лк. 22:47-53, Ин. 18:3-12

+ 14:43 Ӗҫ-хӗл. 1:16

+ 14:47 Лк. 22:38

+ 14:49 Мк. 11:27, Мф. 1:22-23, Мф. 21:4, Ин. 19:36

+ 14:50 Мк. 14:27, Ин. 16:32

• 14:53 Мф. 26:57-68, Лк. 22:54-55, Лк. 22:63-71, Ин. 18:13-14, Ин. 18:19-24

+ 14:58 2 Кор. 5:1, Мк. 15:29, Ин. 2:19

+ 14:60 Мк. 15:4-5

+ 14:62 Мф. 16:27, Мф. 24:30, Еврейсем патне 1:13

+ 14:63 Ӗҫ-хӗл. 14:14
+ 14:64 Мк. 2:7, Ин. 10:36,
+ 14:65 Мк. 10:34

• 14:66 Мф. 26:69-75, Лк. 22:56-62, Ин. 18:15-18, Ин. 18:25-27

+ 14:72 Мк. 14:30

• 15:1 Мф. 27:1-2, Мф. 27:11-14, Лк. 23:1-5, Ин. 18:28-38

+ 15:1 Лк. 3:1, Лк. 13:1, Ӗҫ-хӗл. 3:13, Ӗҫ-хӗл. 4:27, Тимофей патне 1-мӗш 6:13

+ 15:2 Мф. 2:2
+ 15:4 Мк. 14:60-61
• 15:6 Мф. 27:15-26, Лк. 23:13-25, Ин. 18:39
+ 15:10 Ин. 12:19, Ӗҫ-хӗл. 5:17
+ 15:11 Ӗҫ-хӗл. 3:14
+ 15:14 Лк. 23:41, Еврейсем патне 4:15
+ 15:15 Мк. 10:34
• 15:16 Мф. 27:27-31, Ин. 19:2-3
+ 15:19 Мк. 10:34, Мк. 14:65

• 15:21 Мф. 27:32-44, Лк. 23:26-43, Ин. 19:17-27

+ 15:21 Римсем патне 16:13
+ 15:29 Мк. 14:58, Ин. 2:19
+ 15:31 Ин. 10:18
+ 15:32 Ин. 1:49, Ин. 12:13, Ин. 20:29

• 15:33 Мф. 27:45-56, Лк. 23:44-49, Ин. 19:28-30

+ 15:40 Лк. 8:2

• 15:42 Мф. 27:57-61, Лк. 23:50-56, Ин. 19:38-42

• 16:1 Мф. 28:1-8, Лк. 24:1-12, Ин. 20:1-10
+ 16:1 Мк. 15:40
+ 16:3 Мк. 15:46
+ 16:7 Мк. 14:28

• 16:9 Мф. 28:9-10, Мф. 28:16-20, Лк. 24:13-49, Ин. 20:11-23

+ 16:9 Лк. 8:2
+ 16:11 Лк. 24:11
+ 16:15 Ӗҫ-хӗл. 1:8, Колоссӑсем патне 1:23

+ 16:16 Ӗҫ-хӗл. 16:31, Римсем патне 10:9, Петрӑн 1-мӗш 3:21, Ин. 3:18

+ 16:17 Лк. 10:17, Ӗҫ-хӗл. 5:16, Ӗҫ-хӗл. 8:7, Ӗҫ-хӗл. 16:18, Ӗҫ-хӗл. 19:12, Ӗҫ-хӗл. 2:4, Ӗҫ-хӗл. 10:46, 1 Кор. 12:10, 1 Кор. 14:2

+ 16:18 Лк. 10:19, Ӗҫ-хӗл. 28:3-5, Ӗҫ-хӗл. 9:12, Ӗҫ-хӗл. 28:8

+ 16:19 Лк. 24:51, Ӗҫ-хӗл. 1:9, Тимофей патне 1-мӗш 3:16, Ӗҫ-хӗл. 7:55-56, Петрӑн 1-мӗш 3:22, Римсем патне 8:34, Ефессем патне 1:20, Колоссӑсем патне 3:1, Еврейсем патне 1:3, Еврейсем патне 8:1, Еврейсем патне 12:2, Апокалипсис 3:21

+ 16:20 Ӗҫ-хӗл. 5:12

+ https://ibt.org.ru/ftpmirror/pub/ebook/CHV/CHV/1-Ҫӗнӗ%20Халал,%202009/Ҫӗнӗ-Халал__Tran.azw3

Ҫӗнӗ Халалри Сӑмахсене Ӑнлантарни

Ҫӗнӗ Халалри Сӑмахсене Ӑнлантарни

1. А

2. В

3. Г

4. Д

5. Е

6. И

7. К

8. Л

9. М

10. Н

11. О

12. П

13. Р

14. С

15. Ҫ

16. Т

17. У

18. Ӳ

19. Ф

20. Х

21. Ч

22. Ш

23. Ы

24. Э

Ӑнлантарни

Аарон – Моисейӑн пиччӗшӗ. Еврей халӑхӗ Турӑран Моисей урлӑ Саккун илсессӗн Аарон малтанхи священник пулнӑ. Саккунпа килӗшӳллӗн Аарон ӑрӑвӗнчи ҫынсене ҫеҫ священника лартма юранӑ.

Авель – Адампа Евӑн ывӑлӗ. Ӑна Каин ятлӑ пиччӗшӗ кӗвӗҫнипе вӗлернӗ, мӗншӗн тесен Турӑ Авель парнине йышӑннӑ, унӑнне вара йышӑнман. Шӑллӗне вӗлерсе ҫылӑха кӗнӗшӗн Турӑ Каина айӑпланӑ: ҫӗрӗ-шывӗнчен хӑваласа ярса, тӗнче тӑрӑх ҫапкаланса ҫӳремелле тунӑ.

Авраам – Христос Ҫураличчен 2000 ҫула яхӑн маларах ҫуралнӑ. Еврейсен тата ытти халӑхсен ӑру пуҫӗ, мӑн аслашшӗ. Авраам Турра пӗтӗм чунтан-вартан ӗненнин тӗслӗхӗ пулса тӑрать, вӑл хӑйӗн ывӑлне Турра парнелӗхе кӳме те хатӗр пулнӑ. Турӑ Авраама тата унӑн ӑрӑвне суйласа илсе пил панӑ. Авраама Ҫӗнӗ Халалра Иисус Христоса ӗненекен мӗн пур ҫынсен ӑру пуҫӗ, «ӗненӳ ашшӗ» тенӗ.

Адам – Турӑ пултарнӑ чи малтанхи этем, ун хыҫҫӑн Вӑл унӑн арӑмне Евӑна пултарнӑ. Малтанах вӗсем райра пурӑннӑ, каярахпа вара Хӑй хушнине итлеменшӗн Турӑ вӗсене райран хӑваласа янӑ. Вӗсен Авель, Каин, Сиф ятлӑ ачисем пулнӑ.

Аллӑмӗш кун уявӗ – вырма вӑхӑчӗ вӗҫленнӗ ятпа паллӑ тӑвакан уяв. Иудей тӗнӗнчи чи пысӑк уявсенчен пӗри, ӑна Пасха иртсен аллӑмӗш кун уявлаҫҫӗ. Шӑпах ҫавӑн чухне, Ҫӑлаканӑмӑра пӑталани (ун хыҫҫӑн Вӑл чӗрӗлсе тӑнӑ) аллӑ кун иртсен, апостолсем ҫине Святой Сывлӑш аннӑ, вара вӗсем хӑйсем малтан пӗлмен чӗлхесемпе калаҫма тытӑннӑ. Ҫакӑ Ырӑ Хыпара пӗтӗм тӗнчипе ӳкӗтлесе вӗрентме пуҫланине пӗлтернӗ. (Апостол сӑмаха пӑхӑр.)

Аминь – еврейларан куҫарсан «чӑн, ҫапла» тени пулать. Кӗлӗсенче, ӳкӗтсенче, апостолсен ҫырӑвӗсенче тата ыттисенче юлашки сӑмах вырӑнне усӑ кураҫҫӗ.

Ангел – тӳпери ӳт-пӳсӗр пирӗшти; унӑн кӑмӑл-ирӗк, ӑс-хакӑл, вӑй-хӑват пур. Ангелсем – Турӑ пултарнисенчен чи пахисем, Турӑ хушнипе вӗсем ҫынсене пулӑшаҫҫӗ.

Апостол – грекларан куҫарсан «янӑскер» тени пулать. Апостол – Турӑ ирӗкне пӗлтерме тата пурнӑҫлама суйласа илнӗ Христосӑн вӗренекенӗ. Ытларах чухне апостол тесе Иисусӑн чи ҫывӑх вун икӗ вӗренекенне тата Павела калаҫҫӗ. Ӑна Хуҫамӑр Хӑй тӳпене ҫӗкленнӗ хыҫҫӑн Турӑшӑн ӗҫлесе тӑма чӗнсе илнӗ. Апостолсем Христос вӗрентӗвне пӗтӗм тӗнчипе сарса тата хӑйсен ӳкӗчӗсене хӑватсем кӑтартнипе ҫирӗплетсе христиансен нумай-нумай ушкӑнӗсене никӗсленӗ, вӗсене ертсе пынӑ.

Ареопаг – Афины хулинчи тӳпемлӗ вырӑн ячӗ, унта туса ирттернӗ аслӑ суда та ҫаплах каланӑ.

Ассарий – Рим империйӗнчи пӑхӑр вак укҫа, динарийӗн 1/16 пайӗ патнелле.

Вавилон – хальхи Ирак ҫӗр-шывӗнчи авалхи хула. Авалхи Халал саманинче Вавилон империйӗ еврей халӑхӗн чи хаяр тӑшманӗ пулнӑ. Ҫӗнӗ Халалра «Вавилон» – Турра хисеплеменнин, Турра курайманнин символӗ, шуйттан патшалӑхӗ. Тӗслӗхрен, Апостолсен Ӗҫӗ-хӗлӗ Кӗнекере тата Апокалипсис Кӗнекере Вавилона ҫапла хак панӑ.

Валаам – Моисей вӑхӑтӗнчи пророк. Моав патши Валак ӑна Израиль халӑхне ылханма хушнӑ, анчах та Турӑ Валаама ҫакна тума чарнӑ.

Вӑхӑт шучӗ – авалхи Израиль ҫыннисем ҫӗнӗ кун каҫхине пуҫланать тесе шутланӑ. Хӗвел ансан хӗвел тухичченхи ҫӗрлехи вӑхӑт тӑватӑ хурал черетне пайланнӑ, хӗвел тухсан хӗвел аничченхи кӑнтӑрлахи вӑхӑт вун икӗ сехете пайланнӑ.

Веельзевул – усалсен пуҫлӑхӗн, шуйттанӑн, пӗр ячӗ.

Вун иккӗшӗ – Апостол сӑмаха пӑхӑр.

Галилея – Палестинӑн ҫурҫӗр пайӗнчи ҫӗрӗ-шывӗ. Нумай ӗмӗрсем хушши ҫак ҫӗр-шывпа урӑх патшалӑхсем хуҫаланнӑ; Христос вӑхӑтӗнче кунта еврейсем те, урӑх халӑх ҫыннисем те пурӑннӑ. Унти чылай еврей ытти халӑхсемпе хутӑшса кайнӑ, апла пулин те вӗсем Моисей тӗнне тытса пынӑ. Иудейӑра пурӑнакан еврейсем вӗсем ҫине тӗттӗм кӗтесре пурӑнакансем ҫине пӑхнӑ пек мӑнкӑмӑллӑн пӑхнӑ. Иисус Христосӑн ачалӑхӗпе ҫамрӑклӑхӗ Галилейӑри Назарет хулинче иртнӗ.

Гоморра – Содомпа Гоморра сӑмахсене пӑхӑр.

Давид – Израилӗн чи чаплӑ патши, вӑл патшара Христос Ҫураличченхи 1000-мӗш ҫулсенчен пуҫласа ларнӑ. Ҫӗр-шыва ӑслӑн ертсе пырса, ҫар ӗҫне питӗ аван пӗлсе вӑл Израильтен аслӑ патшалӑх туса хунӑ, Иерусалима вара ҫав патшалӑхӑн тӗп хули тунӑ. Турӑ ирӗкне пурнӑҫласа Давид тӑнӑҫлӑхпа тӗрӗслӗхшӗн ҫуннӑ. Вӑл псаломсем – Турра мухтакан юрӑсем – нумай хывнӑ. Пророксем Христос ҫураличчен чылай малтан Вӑл Давид ӑрӑвӗнчен тухасса каланӑ.

Диакон – грекларан куҫарсан «пулӑшакан» тени пулать. Малтанхи христиансен ушкӑнӗнче диаконсем ытларах хуҫалӑх ыйтӑвӗсемпе ӗҫленӗ: тӗслӗхрен, чухӑнсене панӑ пулӑшӑва (укҫа-тенкӗ, апат-ҫимӗҫ т. ыт. те) валеҫекенсем пулнӑ.

Диаконисса – хӗрарӑм-диакон. (Диакон сӑмаха пӑхӑр.)

Динарий – Рим империйӗнчи кӗмӗл укҫа. Тара тытнӑ ҫыннӑн пӗр кунлӑх ӗҫ укҫи пӗр динарие яхӑн пулнӑ.

Драхма – Грецири кӗмӗл укҫа. Вӑтамран Рим империйӗнчи динарийпе тӳр килет. (Динарий сӑмаха пӑхӑр.)

Ева – Адам сӑмаха пӑхӑр.

Евангели – авалхи грек чӗлхинче ку сӑмах «Ырӑ Хыпар» тенине пӗлтерет. Ырӑ Хыпар вӑл – Ҫӑлаканӑмӑр Иисус Христос ҫинчен, Вӑл ҫурални ҫинчен, Турӑшӑн тӑрӑшни ҫинчен, Унӑн вӗрентӗвӗ ҫинчен, вилӗмӗ ҫинчен тата вилӗмрен чӗрӗлсе тӑни ҫинчен калакан хыпар. Ҫӑлаканӑмӑр ҫинчен ҫырса кӑтартнӑ тӑватӑ кӗнекене каярахпа ҫапла калама пуҫланӑ.

Евнух – кастарнӑ арҫын. Ӗлӗк-авал евнухсем патша гаремӗсене хуралланӑ. Тепӗр чухне вӗсем патша таврашӗнче самаях пысӑк витӗм кӳрекен ҫынсем, патша ҫумӗнчи аслӑ улпутсем пулса тӑнӑ.

Епископ – грекларан куҫарсан «упраса, пӑхса тӑракан» тенине пӗлтерет. Малтанхи христиансен ушкӑнӗнче вӗсене пресвитер тесе те каланӑ. (Пресвитер сӑмаха пӑхӑр.)

Иаков – Исаакпа Ревекка ывӑлӗ, Авраам мӑнукӗ. Иаковӑн Исав ятлӑ йӗкӗреш пӗртӑванӗ пулнӑ. Исав кӑшт маларах ҫуралнӑ пулин те, Иаков, хӑйне Турӑ суйласа илнӗ пирки, малтанхи ывӑлӑн тивӗҫӗсене тата ашшӗн пилне илнӗ. Иаковӑн вун икӗ ывӑл пулнӑ: Рувим, Симеон, Левий, Иуда, Дан, Неффалим, Гад, Асир, Иссахар, Завулон, Иосиф, Вениамин – каярахпа вӗсенчен еврей халӑхӗн вун икӗ сыпӑкӗ (йӑхӗ) пулса кайнӑ. Турӑ Иакова ҫӗнӗ ят панӑ – Израиль, ҫак ят унран пулса кайнӑ еврей халӑхӗн ячӗ пулса тӑнӑ.

Иеремия – Израилӗн аслӑ пророкӗ, вӑл Христос Ҫураличченхи 627-580-мӗш ҫулсенче Турӑшӑн ӗҫлесе тӑнӑ. Иеремия Турӑран пӑрӑнса кӗлеткесене пуҫҫапма пуҫланӑ еврейсене питӗ вӑйлӑн питленӗ, Иерусалим ҫыннисем Турра хисеплеменшӗн ҫак хулана аркатасса малтанах каласа хунӑ. Ҫавӑншӑн ӑна тӑтӑшах хӗсӗрленӗ.

Иерусалим – Израиль патшалӑхӗн тӗп хули. Ҫак хулара мӗн пур еврей сума сӑвакан Турӑ Ҫурчӗ пулнӑ. Каярахпа, малтанхи пӗрлӗхлӗ патшалӑх Ҫурҫӗрти патшалӑха (вӑл Израиль ятлах пулнӑ) тата Кӑнтӑрти патшалӑха (Иуда, е Иудея) пайланса кайсан, Иерусалим Кӑнтӑрти патшалӑхӑн тӗп хули пулса тӑнӑ.

Иисус Навин – Моисей пурӑннӑ вӑхӑтра унӑн пулӑшаканӗ пулнӑ, Моисей вилсессӗн вара ун вырӑнне юлнӑ, Израиль ҫыннисен ҫулпуҫӗ пулса тӑнӑ. Шӑпах та вӑл ертсе пынипе Израиль ҫыннисем хӑйсене Турӑ шантарнӑ ҫӗре – Ханаан ҫӗрне – туртса илнӗ.

Илия – Израилӗн аслӑ пророкӗ. Вӑл Израилӗн Турра пачах та хисеплемен патши Ахав вӑхӑтӗнче пурӑннӑ, патшана Турӑ енне ҫавӑрӑнма ӳкӗтленӗ. Хӑйӗн тӳрӗлӗхӗшӗн вӑл чӗрӗллех тӳпене илӗннӗ. Ҫӑлакан килес умӗн Ун валли ҫул хатӗрлемешкӗн Илия ҫӗр ҫине тавӑрӑнасса еврейсем ӗненнӗ.

Император – Рим империйӗнчи чи аслӑ пуҫлӑх. Ӑна Рим империне кӗрекен мӗн пур ҫӗрсен пуҫлӑхӗсемпе патшисем (тӗслӗхрен, Пилат тата Ирод) пӑхӑнса тӑнӑ.

Иоиль – Израилӗн аслӑ пророкӗ. Иоиль хӑҫан пурӑнни паллах мар, анчах вӑл Хуҫа Туррӑмӑрӑн кунӗ килесси ҫинчен нумай хутчен пророкла каланӑ. Ҫав кун тӗнчене суд тумашкӑн Турӑ Суйласа илни тепӗр хут ҫӗр ҫине килесси ҫинчен те малтанах пӗлтернӗ. Чылай ӗмӗр иртсессӗн Петр апостол Иисус Христос Хуҫамӑр ҫинчен каланӑ чухне унӑн сӑмахӗсемпе усӑ курнӑ.

Иона – Израилӗн аслӑ пророкӗ. Иона кит ӑшӗнче виҫӗ кун та виҫӗ каҫ пулнӑ; Христос Хӑйӗн ӳт-пӗвӗпе те ҫапла пулассине малтанах каласа хунӑ. Тата Ҫӗнӗ Халалра Иона хӑйӗн ӳкӗчӗпе Турра хисеплемен Ниневи ҫыннисене ӳкӗнтерни ҫинчен асӑннӑ.

Иосиф – Ҫӗнӗ Халалра ку ятлӑ темиҫе ҫынна асӑннӑ, вӗсенчен паллӑраххисем ҫаксем: 1) Иисус Христос Хуҫамӑр Амӑшӗн, Мариян, упӑшки. 2) Иаковӑн вун икӗ ывӑлӗнчен пӗри. (Иаков сӑмаха пӑхӑр.) Пӗртӑванӗсем ӑна кӗвӗҫнипе Египета чуралӑха сутнӑ; каярахпа Иосиф ҫак ҫӗр-шывӑн пуҫлӑхӗ пулса тӑнӑ. 3) Иисус Хуҫамӑра тирпейлесе пытарнӑ Аримафея хулинчи Иосиф.

Ирод – пӗр династири темиҫе патша ячӗ: 1) Аслӑ Ирод: Христос Ҫураличченхи 40-мӗш ҫултан пуҫласа Христос Ҫуралнӑ хыҫҫӑн 4-мӗш ҫулччен пӗтӗм Палестина пуҫлӑхӗ пулнӑ. Иисус Хуҫамӑр ҫуралнӑ хыҫҫӑнах Вифлеемри ачасене вӗлерсе тухма шӑпах вӑл хушнӑ. 2) Ирод Антипа, Аслӑ Иродӑн ывӑлӗ: 4-39-мӗш ҫулсенче Галилея пуҫлӑхӗ пулнӑ. Вӑл Шыва кӗртекен Иоана тытма тата вӗлерме хушнӑ; Христоса суд тунӑ чухне вӑл Унпа кӗске вӑхӑтлӑха курнӑҫнӑ. 3) 1-мӗш Ирод Агриппа, Аслӑ Иродӑн мӑнукӗ: 41-44-мӗш ҫулсенче Палестина пуҫлӑхӗ пулнӑ. Христиансене тискеррӗн хӗсӗрлекенӗ. 4) 2-мӗш Ирод Агриппа, 1-мӗш Ирод Агриппа ывӑлӗ, Павел апостол ун умӗнче сӑмах каланӑ; 70-мӗш ҫулсемччен Палестинӑн тӗрлӗ пайӗсен пуҫлӑхӗ пулнӑ, кайран Рима куҫса кайнӑ.

Исаак – Авраампа (Авраам сӑмаха пӑхӑр) Сарра ывӑлӗ. Вӑл Турӑ хӑйӗн ашшӗпе тунӑ килӗшӗве еткерлӗхе илме тивӗҫ пулнӑ.

Исав – Исаакӑн аслӑ ывӑлӗ, Иаковпа йӗкӗрешскер, унран кӑшт маларах ҫуралнӑ. Анчах та пӗррехинче вӑл, выҫса кайнӑскер, малтанхи ывӑлӑн тивӗҫӗсене Иаков шӑллӗне ясмӑк яшкилле сутса янӑ. (Иаков сӑмаха пӑхӑр.)

Исаия – Израилӗн аслӑ пророкӗ, вӑл Христос Ҫураличченхи VIII ӗмӗрте пурӑннӑ. Унӑн кӗнекинче Христос килесси ҫинчен, Унӑн асапӗсем ҫинчен, вилӗмӗ тата вилӗмрен чӗрӗлсе тӑни ҫинчен пророкла каланӑ.

Иссоп – Авалхи Халал вӑхӑтӗнчи йӑла-йӗркере сирпӗтме-сапма усӑ курнӑ сунчӑклӑ ӳсен-тӑран.

Иуда – Ҫӗнӗ Халалра ку ятлӑ темиҫе ҫынна асӑннӑ, вӗсенчен паллӑраххисем ҫаксем: 1) Авалхи Халалри Иаковӑн вун икӗ ывӑлӗнчен пӗри. Унӑн ӑрӑвне «иудейсем» (Иудейсем сӑмаха пӑхӑр) теме пуҫланӑ, вӗсем пурӑнакан Израиль ҫӗрне Иудея тенӗ. Давид патша та, Иисус Христос Хуҫамӑр та Иуда ӑрӑвӗнчен пулнӑ. 2) Христосӑн вӗренекенӗ, ҫавскер кайран Иисуса сутнӑ.

Иудейсем – чӑн малтанах Иуда (Иуда сӑмаха пӑхӑр) ӑрӑвӗнчи ҫынсене ҫапла каланӑ. Каярахпа ҫак ят «еврей» е «Израиль ҫынни» сӑмахсен синонимӗ пулса тӑнӑ пулин те, «иудейсем» тесе еврей халӑхне мар, еврей тӗнне тытса пыракансене каласси йӑлана кӗнӗ. Иоанн пӗлтернӗ Ырӑ Хыпарта «иудейсем» тесе тӑтӑшах еврей тӗнӗн ертӳҫисене каланӑ.

Иудея – Израилӗн кӑнтӑр пайӗнчи ҫӗрӗ. Каярахпа «Иудея» тесе Кӑнтӑрти патшалӑха калама пуҫланӑ. Ку патшалӑх малтан пӗрлӗхлӗ пулнӑ Израиль патшалӑхӗ пайланса кайсан йӗркеленнӗ. (Иуда, Иерусалим сӑмахсене пӑхӑр.)

Каин – Авель сӑмаха пӑхӑр.

Кӗлӗ чатӑрӗ – еврейсен сӑваплӑ вырӑнӗ, куҫарса ҫӳремелли пысӑк чатӑр. Израиль ҫыннисем пуш хирте ҫӳренӗ вӑхӑтра ҫав чатӑрта Турра пуҫҫапнӑ. Кӗлӗ чатӑрне Турӑ Моисея панӑ ӗлкепе тунӑ пулнӑ. Чи шалти пӳлӗмӗнче вунӑ пил-хушу (Пил-хушу сӑмаха пӑхӑр) ҫырнӑ чул хӑмасем упранакан арча ларнӑ. Ҫав чул хӑмасене Турӑ Моисея Синай тӑвӗ ҫинче панӑ. Соломон Иерусалимри Турӑ Ҫуртне тӑвиччен еврейсем кӗлӗ чатӑрӗнче Турра пуҫҫапнӑ, Ӑна парне кӳнӗ.

Кодрант – Рим империйӗнчи вак укҫа, динарийӗн (Динарий сӑмаха пӑхӑр) 1/64-мӗш пайӗ патнелле.

Корей – Моисейпа Аарона хирӗҫ пӑлхав ҫӗкленӗ Израиль ҫынни. Турӑ ӑна айӑпланӑ: Корейпа унӑн майлисене ҫӗр ҫӑтнӑ.

Ладан – хаклӑ йышши сӑмала, ӑна ҫунтарсан ырӑ шӑршӑллӑ тӗтӗм тухать. Ладана ятарласа тунӑ парне вырӑнӗнче ҫунтарни – Турра парне кӳнин пӗр тӗсӗ.

Левит – Левий сыпӑкӗнчи (ӑрӑвӗнчи) ҫын. Левий Иаков (Иаков сӑмаха пӑхӑр) ывӑлӗ пулнӑ. Левитсене Турӑшӑн ӗҫлесе тӑма уйӑрса лартнӑ. Аарон тӑхӑмӗнчи левитсем священникра ӗҫленӗ, ыттисем кӗлӗ вӑхӑтӗнче священниксене пулӑшса тӑнӑ.

Лот – Авраамӑн иккӗмӗш сыпӑкри тӑванӗ, вӑл Содом (Содомпа Гоморра сӑмахсене пӑхӑр) хулинче пурӑннӑ. Турӑ ҫак хулана пӗтерме шутланӑ та Лот патне ангелсем ярса ӑна хуларан ҫавӑрӑнса пӑхмасӑр тухса кайма хушнӑ. Лот арӑмӗ, итлемесӗр, ҫавӑрӑнса пӑхнӑ та тӑвар юпа пулса тӑнӑ.

Маннӑ – Израиль ҫыннисем пуш хирте хӗрӗх ҫул хушши ҫӳренӗ чухне Турӑ вӗсем валли тӳперен антарнӑ ҫимӗҫ.

Мелхиседек – Салим патши тата священник. Авраам вӑрҫӑран ҫӗнтерсе тавӑрӑннӑ чухне вӑл ӑна хирӗҫ тухса кӗтсе илнӗ, пилленӗ. Авраам ӑна вӑрҫӑра ҫӗнсе илнӗ пурлӑхӑн вуннӑмӗш пайне панӑ.

Мессия – еврейларан куҫарсан «Ҫу сӗрсе палӑртни (Турӑ Суйласа илни)» тени пулать. Христос сӑмаха пӑхӑр.

Мина – Грецири укҫа виҫи (0,5 кг кӗмӗл патнелле), хаклӑхӗпе вӑл 100 драхмӑпа танлашнӑ. (Драхма сӑмаха пӑхӑр.)

Мирӑ – ырӑ шӑршӑллӑ питӗ хаклӑ ҫу. Тӗрлӗ ҫӗрте усӑ курнипе пӗрлех ҫак ҫупа вилесене пытарма хатӗрленӗ чухне те усӑ курнӑ.

Моисей – Израилӗн чи аслӑ пророкӗ. Турӑ Израиль халӑхне Египетран илсе тухнӑ чухне тата еврейсем пуш хирте хӗрӗх ҫул хушши ҫӳренӗ чухне Турӑ чӗнсе илнипе вӑл халӑха ертсе пынӑ. Шӑпах Моисей урлӑ Турӑ Хӑйӗн халӑхне, еврейсене, халал тата саккун панӑ. Ҫав саккуна еврейсен ҫирӗп тытса пымалла пулнӑ. (Саккун сӑмаха пӑхӑр.)

Налук пухакан – Рим пуҫлӑхӗсем валли хырҫӑ-налук пухакансем, халӑхра вӗсене пусмӑрҫӑ сӑнарӗпе танлаштарнӑ. Налук пухакансем Рим империйӗн аллине кӗрсе ӳкнӗ ҫӗрсенче Римшӑн ӗҫлесе тӑнӑ. Халӑха хӗстернӗрен, ҫаратнӑран ҫынсем вӗсене курайман.

Ниневи – ӗлӗк-авал хӑватлӑ пулнӑ Ассири патшалӑхӗн тӗп хули. Ҫылӑх ӑшне путнӑ Ниневи ҫыннисене ӳкӗнме чӗнмешкӗн Турӑ Иона пророка янӑ. Иона ӳкӗтне итлесе Ниневи ҫыннисем ӳкӗннӗ, вара ҫав хула Турӑ айӑплавӗнчен хӑтӑлса юлнӑ.

Ной – ҫӗр ҫинчи халӑх Турӑ ирӗкне пӑхӑнми пулнӑ чухне Ной Турра пӗтӗм чунтан парӑннӑ ҫын пулнӑ. Ҫавӑнпа та Турӑ, Хӑй пултарнӑ этемсене пурне те шыв илтерсе пӗтерме шутласан, Ноя пысӑк карап тума хушнӑ. Ной ҫав карап ҫине хӑйӗн пӗтӗм кил-йышӗпе ларнӑ та вилӗмрен ҫӑлӑннӑ.

Осанна – еврейларан куҫарсан «ҫӑлсамччӗ», авалхи еврейсен кӗлӗре каланӑ сӑмахӗ, вӑл савӑннине тата ырланине пӗлтернӗ. Ашак ҫине ларса Иерусалима кӗрекен Иисус Христоса еврейсем ҫапла кӑшкӑрса кӗтсе илнӗ.

Пасха – иудейсен тӗп уявӗсенчен пӗри. Еврейсем ӑна Египет чуралӑхӗнчен хӑтӑлнине паллӑ туса ҫуркунне уявланӑ. Пасха хыҫҫӑн Тутлӑлла пӗҫернӗ ҫӑкӑр уявӗ пуҫланнӑ: пӗр эрне хушши еврейсем йӳҫӗтмесӗр пӗҫернӗ ҫӑкӑр кӑна ҫинӗ (Ҫӗнӗ Халалра Пасха тата Тутлӑлла ҫӑкӑр уявӗ пӗр уяв шутланать). Иисус Христос Хуҫамӑра пӑталани тата Вӑл чӗрӗлсе тӑни Пасха кунӗсенче пулса иртнӗ, ҫавӑнпа та Пасха (Мункун) христиансен тӗп уявӗ – Христос вилӗмрен чӗрӗлнине палӑртакан уяв – пулса тӑнӑ.

Пил-хушу – кӗскен пӗтӗмлетсе каланӑ Турӑ панӑ тӗп йӗрке. Турӑ Моисей урлӑ еврейсене вунӑ тӗп пил-хушу панӑ, халӑхӑн ҫав пил-хушусене ҫирӗп тытса пымалла пулнӑ.

Пресвитер – грекларан куҫарсан «асли» тени пулать. Малтанхи христиансен ушкӑнӗнче пресвитерсем чун-чӗм ертӳҫин тата йӗркене пӑхса тӑраканӑн ӗҫне пурнӑҫланӑ. Пресвитера апостолсем лартнӑ е халӑх суйланӑ, анчах та яланах алӑ хурас йӑлана туса ирттернӗ: апостолсем (е вӗсен ӗҫне тӑсакансем) кӗлӗ туса пулас пресвитер ҫине алӑ хунӑ, ҫапла майпа ӑна ӑнӑҫлӑ ӗҫлемешкӗн Святой Сывлӑшӑн ырӑлӑхне панӑ. Ялан тенӗ пекех, ӗненекен ушкӑнра темиҫе пресвитер пулнӑ, вӗсем ушкӑнӑн ӗҫне канашласа йӗркелесе пынӑ.

Претори – Рим лартнӑ пуҫлӑхӑн тивӗҫӗсене туса тӑмалли вырӑнӗ. Преторире тӗрлӗ ҫурт-йӗр, картиш тата тӗрме пулнӑ.

Притвор – Иоанн пӗлтернӗ Ырӑ Хыпарта тата Апостолсен Ӗҫӗ-хӗлӗнче Соломон притворне асӑннӑ. Притвор тесе тӑррине витнӗ колоннадӑна каланӑ.

Пророк – Турӑ Хӑйӗн ирӗкне ҫынсене пӗлтермешкӗн суйласа илнӗ ҫын. Турӑ Сывлӑшӗн витӗмӗпе калаҫса, пророксем малашне мӗн пулассине кӑна уҫса паман, питлесе те ӳкӗтлесе, ҫынсене ҫылӑхсенчен ӳкӗнме, Турӑ енне ҫавӑрӑнма чӗннӗ. Пророксем Христос ҫураличчен чылай малтан ҫӗр ҫинчи пурӑнӑҫӗнче Унпа мӗн-мӗн пулассине пӗлтернӗ. Авалхи Халалра пророксем ҫырнӑ кӗнекесем нумай, – вӗсене кӗнеке ячӗсенченех пӗлме пулать. Ҫӗнӗ Халал хыҫҫӑнхи Чиркӳсенче те пророкла каланисем пулнӑ.

Раав – Иерихон хулинче пурӑннӑ аскӑн хӗрарӑм. Иисус Навин ертсе пынипе еврейсем ҫак хулана тытса илме шухӑшланӑ. Раав еврей сӑнавҫисене хӑй патӗнче пытарса хӑварнӑ. Ҫавӑншӑн вара, еврейсем хулана ҫӗнсе илсе халӑхне пӗтерсен, Раава чӗрӗ хӑварнӑ.

Равви – еврейларан куҫарсан «аслӑскерӗм», «вӗрентекен» тени пулать. Еврейсем тӗн вӗрентӳҫисене ҫапла хисеплесе каланӑ.

Ревекка – Исаак (Исаак сӑмаха пӑхӑр) арӑмӗ, Иаковпа Исав амӑшӗ. Иакова ашшӗн пилне илме шӑпах вӑл пулӑшнӑ.

Саддукейсем – Иисус Христос вӑхӑтӗнчи еврейсен тӗн ушкӑнӗсенчен пӗри. Саддукейсем саккуна питӗ ҫирӗп тытса пынӑ, анчах та, фарисейсемпе танлаштарсан, сӑмах вӗҫҫӗн ҫӳрекен халапсене тата пророксем ҫырнисене, вилнисем чӗрӗлсе тӑрассине, ангелсемпе усал сывлӑшсем пуррине йышӑнман. Синедрионра ларакансенчен ытларахӑшӗ саддукей пулнӑ.

Саккун – Турӑ Хӑйӗн халӑхне туса панӑ йӗркесен пуххи. Ҫав саккуна Вӑл Моисея Синай тӑвӗ ҫинче панӑ. Саккун икӗ пайран тӑнӑ: вунӑ тӗп пил-хушуран (Пил-хушу сӑмаха пӑхӑр) тата кулленхи пурӑнӑҫра еврейсен хӑйсене епле тытмалли ҫинчен каланисенчен. Саккун чи малтанах Турӑ халӑхне чун-чӗм тата ӳт-пӳ тӗлӗшӗнчен упраса хӑварма, пӗтӗм еврей халӑхӗ кӗтекен Турӑ Суйласа илни киличчен ӑна Турӑран пӑрӑнтармасӑр илсе пыма кирлӗ пулнӑ. Саккуна Библин малтанхи пилӗк кӗнекинче ҫутатса панӑ, ҫав пилӗк кӗнекене тата Моисей (Моисей сӑмаха пӑхӑр) кӗнекисем тесе те калаҫҫӗ.

Саккун вӗрентӳҫисем – Моисей саккунне лайӑх пӗлекен ҫынсем. Саккун вӗрентӳҫисем саккун текстне ҫӗнӗрен ҫыра-ҫыра илнӗ (текста вӗсем нимӗнле тӳрлетӳсем те кӗртмен), халӑх саккуна епле тытса пынине тимлӗн асӑрхаса тӑнӑ, еврей халӑхне саккун йӗркисене вӗрентнӗ.

Самари – Израилӗн варринче вырнаҫнӑ ҫӗр. Иисус Христос вӑхӑтӗнче Самарире Азирен куҫарса килнӗ халӑхсемпе хутӑшса кайнӑ еврейсен тӑхӑмӗсем пурӑннӑ. Самари ҫыннисен тӗнӗ иудейсен тӗнне ҫывӑх пулнӑ пулин те, кӑштах уйӑрӑлса тӑнӑ. Ҫак икӗ халӑх пӗр-пӗринпе килӗштерсе пурӑнман.

Самуил – еврейсен пророкӗ, Израилӗн (Христос Ҫураличченхи 1130-мӗш ҫулсем патнелле) юлашки аслӑ тӳри. Израильте, аслӑ влаҫа Турӑ суйласа илнӗ тӳресем тытса пынӑ ҫӗр-шывра, Самуил хыҫҫӑн влаҫ патшасен аллине куҫнӑ. Турӑ хушнипе Самуил чи малтанхи патшана – Саула – патшана ларма ҫу сӗрсе палӑртнӑ.

Сарра – Авраам (Авраам сӑмаха пӑхӑр) арӑмӗ. Саррӑн ача пулман, ватӑлсассӑн тин, Турӑ сӑмах панипе, унӑн Исаак ятлӑ ывӑл ҫуралнӑ.

Сӑваплӑ, сӑвапли – Библире ку сӑмах чи малтанах Турра тата Ӑна валли ятарласа уйӑрнӑ мӗнпурӑшне: Турӑ Ҫуртне, Турра кӗлтунӑ чухне усӑ куракан япаласене, Ӑна пуҫҫапакан ҫынсене (Авалхи Халалра – Израиль халӑхне, Ҫӗнӗ Халалра – Чиркӗве) пӗлтерет. Унсӑр пуҫне, ҫак сӑмахах харкам хӑйӗн чун-чӗм тасалӑхӗпе пахалӑхӗн чи ҫӳллӗ шайне те пӗлтерме пултарать.

Сӑваплӑ Ҫырни – е Библи – Турӑ суйласа илнӗ ҫынсем, пророксемпе апостолсем, Турӑ Сывлӑшӗ хавхалантарнипе ҫырнӑ кӗнекесем. Ҫырни Авалхи тата Ҫӗнӗ Халал пайсенчен тӑрать. Ҫӗнӗ Халала (I ӗмӗр варри) ҫыриччен «Ҫырни» тесе Авалхи Халал кӗнекисене каланӑ.

Синагога – еврейсен пӗрле кӗлӗ тумалли, Сӑваплӑ Ҫырнине вуламалли тата вӗренмелли пухӑвӗ; ҫакнашкал пухусем иртекен ҫурта та синагога тенӗ. Еврейсем пурӑнакан кашни хуларах синагога пулнӑ.

Синай – хальхи Египет ҫӗрӗнчи ту, вӑл Вӑта ҫӗр тинӗсрен кӑнтӑралла вырнаҫнӑ. Ҫак ту ҫинче Турӑ Моисея саккун панӑ. (Саккун сӑмаха пӑхӑр.)

Синедрион – еврейсен аслӑ канашӗ. Канашра ҫитмӗл ҫынна яхӑн ларнӑ. Вӗсем патшалӑхри паллӑ ҫынсем пулнӑ: халӑх пуҫлӑхӗсем, священниксем, саккун вӗрентӳҫисем т. ытт. те. Канаша аслӑ священник ертсе пынӑ. Синедрион аслӑ суд тумалли вырӑн пулнӑ, унта политикӑпа тӗнӗн чи кирлӗ ыйтӑвӗсене те сӳтсе явнӑ.

Смирна – Мирӑ сӑмаха пӑхӑр.

Смоква – Палестинӑра ӳсекен смоква йывӑҫҫин, е фига йывӑҫҫин ҫимӗҫӗ (инжир).

Содомпа Гоморра – икӗ хула ячӗ. Ҫӗнӗ Халалра ку хуласем Турра хисеплеменнин тӗслӗхӗ пулса тӑраҫҫӗ. Вӗсенче пурӑнакансен ҫылӑхӗсемшӗн Содомпа Гоморра ҫине вутлӑ кӳкӗрт ҫумӑрӗ ярса Турӑ ҫак хуласене тӗппипех пӗтернӗ. (Лот сӑмаха пӑхӑр.)

Соломон – Давид ывӑлӗ, Израиль патши тата пысӑк ӑсчах. Вӑл патшара ларнӑ чухне Израиль аталанса кайнӑ. Шӑпах Соломон патшара ларнӑ чухне Иерусалимри Турӑ Ҫуртне тунӑ; унччен еврейсем Турра чатӑрта пуҫҫапнӑ. (Чатӑр сӑмаха пӑхӑр.)

Статир – Грецири кӗмӗл укҫа, тӑватӑ драхмӑпа танлашнӑ. (Драхма сӑмаха пӑхӑр.)

Ҫӑлакан – Христос сӑмаха пӑхӑр.

Ҫӗрпӳ, пинпӳ – Рим ҫарӗн офицерӗсем; ҫӗрпӳ – ҫӗр салтак пуҫлӑхӗ, пинпӳ – пин салтак пуҫлӑхӗ.

Ҫӳлти Патшалӑх – Турӑ Патшалӑхӗ сӑмаха пӑхӑр.

Ҫылӑх – Турӑ пил-хушӑвӗсене пӗлсе тӑнӑ ҫинчех е пӗлмесӗр пӑсни; Турра итлеменни тата пӑхӑнманни. Чи малтан Адампа Ева ҫылӑха кӗнӗ; вӗсем ҫылӑха кӗнӗ хыҫҫӑн пӗтӗм этемлӗх ҫылӑх тыткӑнне кӗрсе ӳкнӗ, этем вилӗмлӗ пулса тӑнӑ.

Талант – Грецири йывӑрӑш виҫи (30 кг ытларах). Ҫӗнӗ Халалра ку сӑмахпа ытларах чухне талант кӗмӗл пӗлтерӗшпе усӑ курнӑ, хакӗпе вӑл 6000 драхмӑпа танлашать. (Драхма сӑмаха пӑхӑр.)

Тупӑклӑх – вилнӗ ҫынна пытармалли вырӑн. Еврейсем ытларах чухне пытармалли ҫӗр хӑвӑлне ту хысакне алтса тунӑ.

Турӑ Патшалӑхӗ – ку сӑмах ҫаврӑнӑшӗ Турӑпа ҫын хушшинчи хутшӑнусем ҫинчен калать. Ҫынсем Ӑна хӑйсен Патши тесе йышӑнаҫҫӗ тата Унпа хутшӑнса пурӑнаҫҫӗ. Турӑ Патшалӑхӗн тулли пӗлтерӗшӗ Турӑ Суйласа илни тепре килсессӗн ҫеҫ уҫӑлать. Турӑ халӑхӗн тӑшманӗсене ҫӗнтерӗҫ, малтанхи тӗнче пӗтет, ун вырӑнне ҫӗнӗ тӗнче пулать. Ҫӗнӗ тӗнче ӗмӗрлӗх килӗшӳлӗхпе тулӗ, унта нимӗнле усал та пулмӗ. Анчах та Турӑ Патшалӑхне малашлӑхра кӑна курмалла мар, вӑл халех пуҫланать. Ҫынсем хушшинче юратупа килӗшӳ пур ҫӗрте, ҫынсем Турӑ ирӗкӗ хыҫҫӑн кайнӑ ҫӗрте Турӑ Патшалӑхӗ пуҫланнӑ та ӗнтӗ. Турӑ Патшалӑхӗ – Иисус Христос, Шыва кӗртекен Иоанн (Шыва кӗртекен Иоанн сӑмаха пӑхӑр), апостолсем ӳкӗтлесе вӗрентнин тӗп теми.

Турӑ Путекки – Иоанн пӗлтернӗ Ырӑ Хыпарта Иисус Христос Хуҫамӑра ҫапла каланӑ. Ку ят Иисуса этемлӗхӗн ҫылӑхӗсемшӗн Турра парнелӗхе кӳнине кӑтартса парать. Тата ҫакна каламалла: Авалхи Халал саманинче ытларах чухне сурӑх е качака путеккисене Турра парнелӗхе кӳнӗ. Пӗррехинче, ҫӗрле, Турӑ Египет ҫыннисен малтан ҫуралнӑ ачисене пурне те пӗтернӗ, еврей ҫемйисене вара пӳрт алӑкӗн суллисене путек юнӗпе сӗрсе тухма хушнӑ. Ҫапла Турӑ Египет ҫыннисене тавӑру янӑ чухне еврей кил-ҫурчӗсене кӗмен, юнашар иртсе кайнӑ. Ҫавӑн хыҫҫӑн тин фараон еврейсене Египет тыткӑнӗнчен хӑтарма килӗшнӗ.

Турӑ Суйласа илни – Христос сӑмаха пӑхӑр.

Турӑ Сывлӑшӗ, Святой Сывлӑш – (вырӑсла: Дух Божий/Святой) Туррӑн мӗн пур пахалӑхӗсем: пурне те пӗлни, пур ҫӗрте те пулни, вилӗмсӗрлӗх, аслӑран та аслӑ хӑватлӑх – Турӑ Сывлӑшӗн те пур. Святой Сывлӑш Иисус Христоса ӗненекенсем ҫине анать, суйласа илнисене вара пророк пултарулӑхне, хӑват тӑвас пултарулӑха т. ыт. те парать. Турӑ Сывлӑшӗ ҫинчен вӗрентни Иисус Христос сӑмахӗсенче тата пророксемпе апостолсем каланисенче пур.

Турӑ Ҫурчӗ – Израилӗн тӗп хулинче Иерусалимра пулнӑ. Турра пуҫҫапмашкӑн тата Ӑна парне кӳмешкӗн кунта пӗтӗм тӗнчери еврейсем пырсах тӑнӑ. Христос Ҫураличченхи X ӗмӗрте Соломон лартнӑ Турӑ Ҫурчӗ Моисей вӑхӑтӗнчененех пыракан Кӗлӗ чатӑрне ылмаштарнӑ. Кӗлӗ чатӑрӗнчи пекех, Турӑ Ҫуртӗнче Тасаран таса текен шалти пӳлӗм пулнӑ, унта пил-хушу арчи упраннӑ. Турра ятарлӑ кӗлӗ тума ҫав пӳлӗме ҫулталӑкра пӗр хут аслӑ священникӑн кӑна кӗме юранӑ. 70-мӗш ҫулта, Иисус Христос Хуҫамӑр малтан каласа хунӑ пекех, Турӑ Ҫуртне Рим ҫарӗсем тӗппипех аркатнӑ.

Турӑ Ывӑлӗ – Христос, Этем Ывӑлӗ сӑмахсене пӑхӑр.

Урӑх халӑх ҫыннисем – Иисус Христос вӑхӑтӗнче еврей маррисене пурне те ҫапла чӗннӗ, мӗншӗн тесен вӗсем Пӗртен-пӗр Турра ӗненмен. Анчах та Ырӑ Хыпара иудей маррисем хушшинче те сарма пуҫӑнсан, вӗсем питӗ йышлӑн чӑн Турӑ енне ҫавӑрӑнсан, «урӑх халӑх ҫыннисем» тесе кӗлеткесене пуҫҫапакан халӑхсене калама пуҫланӑ.

Ӳт кастарни – Турӑ Израиль халӑхне панӑ халалӑн палли. Ҫуралнӑ хыҫҫӑн саккӑрмӗш кунне кашни арҫын ачаннех ӳтне кастарнӑ. Ӳт кастарас йӑлана чи малтан туса ирттерекенни Авраам пулнӑ: Турӑ хушнипе вӑл хӑйӗн Иаков ывӑлӗн ӳтне кастарнӑ. Израиль ҫыннисем ҫак йӑла-йӗркене пӗлмен ытти халӑх ҫыннисене хӑш-пӗр чухне йӗрӗнсе «ӳт кастарманнисем» тенӗ.

Фарисейсем – Иисус Христос вӑхӗтӗнчи еврейсен тӗн ушкӑнӗсенчен пӗри. Фарисейсем саккун йӑли-йӗркине тата ӗмӗрсем хушшинче ун ҫумне хушнӑ ытти йӗркесене питӗ ҫирӗп тытса пынӑ. Фарисейсем хӑйсене ыттисенчен уйрӑм ҫынсем тесе шутланӑ, хӑйсем Турра чунтан парӑннине ҫын умӗнче кӑтартма тӑрӑшнӑ.

Халал – Библире Турӑ ҫынсемпе тунӑ килӗшӗве ҫапла каланӑ. Синай тӑвӗ ҫинче Турӑ Моисей урлӑ пӗтӗм еврей халӑхне халал панӑ. Турӑ еврейсене пил пама, мӗн пур тӑшмансенчен упрама сӑмах панӑ. Ҫав хушӑрах еврейсен те Ӑна чунтан парӑнмалла, саккунра (Саккун сӑмаха пӑхӑр) ҫырнӑ Унӑн ирӗкне пурнӑҫласа пурӑнмалла пулнӑ. Ҫакӑн ҫинчен Авалхи Халал кӗнекисенче – Библин малтанхи пайӗнче – каласа панӑ. Малтанхи кивӗ, авалхи халал ҫӗнӗ халалпа ылмашнӑ. Ҫак Халала Иисус Христос Хӑйӗн Юнӗпе тата вилӗмрен чӗрӗлсе тӑнипе ҫирӗплетнӗ. Халӗ ӗнтӗ Христоса ӗненсе Вӑл вӗрентнӗ пек пурӑнакансем пурте, кирек епле халӑх ҫынни пулсассӑн та, Турӑ халӑхӗ пулса тӑраҫҫӗ. Ҫакӑн ҫинчен Ҫӗнӗ Халал кӗнекисенче – Библин иккӗмӗш пайӗнче – каласа панӑ.

Христос – грекларан куҫарсан «Ҫу сӗрсе палӑртни», урӑхла каласан «Турӑ Суйласа илни» тени пулать. Ҫакӑ авалхи йӑла-йӗркепе – священника е патшана лартнӑ чухне вӗсен пуҫне олив ҫӑвӗ сӗрессипе – ҫыхӑннӑ. Ку ӗнтӗ ҫу сӗрсе палӑртнӑ ҫынсем хӑйсен тивӗҫне туса пыма Турӑ Сывлӑшӗн ырӑлӑхне илнине пӗлтернӗ. Турӑ ӗлӗк-авалах пророкӗсем урлӑ еврей халӑхне Хӑй Суйласа илнине яма сӑмах панӑ. Вӑл вара Израиле тӑшмансенчен хӑтарӗ, ӑна малтанхи аслӑлӑхне тавӑрса парӗ тата ӗмӗр-ӗмӗр тӗнче Патши пулӗ тесе шантарнӑ. Турӑ Суйласа илни – Иисус Христос Хуҫамӑр. Вӑл ҫӗр ҫине килсе пӗтӗм этемлӗхе ҫылӑхпа вилӗм тыткӑнӗнчен хӑтарнӑ.

Хуҫа, Хуҫамӑр – аслӑрах ҫынсене (вӗрентекене, пуҫлӑха тата ыттисене) хисеплесе чӗнни. Еврейсен йӑлипе Турӑ ятне сасӑпа калама юраман, ҫавӑнпа та Ҫырнине вуланӑ чухне вӗсем сӗм авалтан Турӑ ятне калас вырӑнне Хуҫа, Хуҫамӑр тенӗ. Ҫӗнӗ Халалра Иисус Христоса чылай чухне ҫак сӑмахпа хисеплесе чӗннӗ, ҫапла майпа Вӑл Турӑ Суйласа илни пулнине палӑртнӑ.

Чиркӳ – ку сӑмахпа Ҫӗнӗ Халалра икӗ пӗлтерӗшпе усӑ курнӑ: 1) пӗр-пӗр вырӑнта пурӑнакан, Иисус Христоса ӗненекен ҫынсен пухӑвӗ, ушкӑнӗ; 2) пӗтӗм тӗнчери христиансем. Хальхи вӑхӑтра «чиркӳ» тесе ӗненекенсем пӗрле кӗлтума, пуҫҫапма пухӑнакан Турӑ ҫуртне те калаҫҫӗ.

Шӑмат кун – еврейсен кун шучӗпе эрнери ҫиччӗмӗш, юлашки кун. Ҫак куна Турра халалланӑ, шӑмат кун нимӗнле ӗҫ те тума юраман, шӑмат кун йӑли-йӗркине пӑснӑшӑн ҫынна вӗлернӗ.

Шыва кӗртекен Иоанн – Захария священникпа унӑн Елисавета арӑмӗн ывӑлӗ. Турӑ сӑмах парса шантарнипе ятарлӑ ӗҫ тумашкӑн ҫуралнӑ: Ҫӑлакан килнӗ ҫӗре унӑн халӑха хатӗрлемелле пулнӑ. Иордан юхан шывӗн таврашӗнче вӗрентсе, Иоанн халӑха ӳкӗнмешкӗн чӗннӗ, ӳкӗннине палӑртмашкӑн шыва кӗме ӳкӗтленӗ. Иоанн патӗнче шыва кӗрсе Иисус Хуҫамӑр шыва кӗрес (Шыва/тӗне кӗни сӑмаха пӑхӑр) йӑлана сӑваплатнӑ.

Шыва/тӗне кӗни – тӗн йӑли-йӗркисенчен чи пысӑк пӗлтерӗшли. Ку йӑлана тунӑ чухне шыва кӗртеҫҫӗ, ҫакӑ ҫынна ӗненекенсен ушкӑнне кӗртнине пӗлтерет. Ҫӗнӗ Халалра тӗне кӗртнин икӗ тӗсӗ ҫинчен каланӑ. Иоанн (Шыва кӗртекен Иоанн сӑмаха пӑхӑр) шыва кӗртни ҫылӑхран ӳкӗннине, хӑвӑн пурӑнӑҫна Турӑ аллине панине пӗлтернӗ. Иисус Христос Хуҫамӑр вилнӗ тата вилӗмрен чӗрӗлсе тӑнӑ хыҫҫӑн шыва кӗни тата пысӑкрах пӗлтерӗшлӗ пулса тӑнӑ: ҫын малтанхи «эпӗ» тенине пӑрахӑҫлать те, Христоспа пӗрлӗхлӗ пулса, ҫӗнӗ пурӑнӑҫшӑн чӗрӗлет. Ҫав ҫыннӑн ҫылӑхӗсем каҫарӑнаҫҫӗ, вӑл Святой Сывлӑш парнине илет.

Ытарлӑх – шухӑша ытарлӑн, сӑнарлӑн каласа пани. Ӳкӗтлесе вӗрентнӗ чухне Иисус Христос ытарлӑхсемпе тӑтӑшах усӑ курнӑ.

Этем Ывӑлӗ – чи малтанах ҫак сӑмах ҫаврӑнӑшӗ еврейла «этем» тенине кӑна пӗлтернӗ. Даниил пророк «Этем Ывӑлӗ» тесе Турӑ Суйласа илнине каланӑ. Вӑл килӗ те Израилӗн малтанхи аслӑлӑхне ҫӗнӗрен чӗртсе тӑратӗ тенӗ (Христос сӑмаха пӑхӑр). Пурте кӗтекен Турӑ Суйласа илни – Иисус – ҫӗр ҫине килсен Хӑйне тӑтӑшах «Этем Ывӑлӗ» тенӗ.

Географи Карттисемпе…

ГЕОГРАФИ КАРТТИСЕМПЕ БИБЛИРИ ВЫРӐНСЕН СӐН ӲКЕРЧӖКӖСЕМ

Ҫӗнӗ Килӗшӳри…

ҪӖНӖ КИЛӖШӲРИ СӐМАХСЕНЕ ӐНЛАНТАРНИ

Table of Contents

Ҫӗнӗ Халал

Ум Сӑмах

Марк

- 1-мӗш сыпӑк
- 2-мӗш сыпӑк
- 3-мӗш сыпӑк
- 4-мӗш сыпӑк
- 5-мӗш сыпӑк
- 6-мӗш сыпӑк
- 7-мӗш сыпӑк
- 8-мӗш сыпӑк
- 9-мӗш сыпӑк
- 10-мӗш сыпӑк
- 11-мӗш сыпӑк
- 12-мӗш сыпӑк
- 13-мӗш сыпӑк
- 14-мӗш сыпӑк
- 15-мӗш сыпӑк
- 16-мӗш сыпӑк

Ҫӗнӗ Халалри Сӑмахсене Ӑнлантарни

Аарон
Авель
Авраам
Адам
Аллӑмӗш кун уявӗ
Аминь
Ангел
Апостол
Ареопаг
Ассарий
Вавилон
Валаам
Вӑхӑт шучӗ
Веельзевул
Вун иккӗшӗ
Галилея
Гоморра
Давид
Диакон
Диаконисса
Динарий
Драхма
Ева
Евангели
Евнух
Епископ
Иаков
Иеремия
Иерусалим
Иисус Навин
Илия
Император
Иоиль
Иона
Иосиф
Ирод
Исаак
Исав
Исаия
Иссоп
Иуда
Иудейсем
Иудея
Каин
Кӗлӗ чатӑрӗ
Кодрант
Корей
Ладан
Левит
Лот
Маннӑ
Мелхиседек
Мессия
Мина
Мирӑ
Моисей
Налук пухакан
Ниневи
Ной
Осанна
Пасха
Пил-хушу
Пресвитер
Претори
Притвор
Пророк
Раав
Равви
Ревекка
Саддукейсем
Саккун
Саккун вӗрентӳҫисем
Самари
Самуил
Сарра
Сӑваплӑ, сӑвапли
Сӑваплӑ Ҫырни
Синагога
Синай
Синедрион
Смирна
Смоква
Содомпа Гоморра
Соломон
Статир
Ҫӑлакан
Ҫӗрпӳ, пинпӳ
Ҫӳлти Патшалӑх
Ҫылӑх
Талант
Тупӑклӑх
Турӑ Патшалӑхӗ
Турӑ Путекки
Турӑ Суйласа илни
Турӑ Сывлӑшӗ, Святой Сывлӑш
Турӑ Ҫурчӗ
Турӑ Ывӑлӗ
Урӑх халӑх ҫыннисем
Ӳт кастарни
Фарисейсем
Халал
Христос
Хуҫа, Хуҫамӑр
Чиркӳ
Шӑмат кун
Шыва кӗртекен Иоанн
Шыва/тӗне кӗни
Ытарлӑх
Этем Ывӑлӗ
Географи Карттисемпе…
Ҫӗнӗ Килӗшӳри…